(Link bản pdf ở cuối bài. Xin chia sẻ rộng rãi.)
Alex Thai
Một ngày sau khi cựu Đại sứ VNCH Bùi Diễm qua đời tại nhà riêng ở Rockville, Maryland, hôm 24/10/2021, thọ 99 tuổi, cuốn hồi ký Gọng kìm lịch sử do ông ủy thác cho nhà xuất bản Việt Tide tái bản năm 2019, đã được đưa lên mạng điện toán, tạo điều kiện thuận tiện cho độc giả khắp thế giới thưởng thức và tham khảo.
Ocean Vuong
Ngu Yên tuyển, dịch và giới thiệu
(Nguồn: Văn Việt)
OCEAN VƯƠNG
Tên thật: Vương Quốc Minh, sinh năm 1988, thi sĩ Việt Nam. Viết truyện và tiểu luận.
Sinh quán tại TP Hồ Chí Minh, Việt Nam. Vượt biên theo gia đình lúc hai tuổi, đến trại tỵ nạn ở Phi Luật Tân. Đến Hoa Kỳ, định cư tại Hartford, Connecticut.
Tốt nghiệp cử nhân văn chương tại Brooklyn College University of New York. Tốt nghiệp M.F.A. tại New York University.
Thơ của Vuong xuất hiện trên hầu hết những tạp chí văn chương nổi tiếng tại Hoa Kỳ, như: The Nation, TriQuarterly, Guernica, The Rumpus, Boston Review, Narrative Magazine, The New Republic, The New Yorker, và The New York Times.
Giải thưởng:
· Academy of American Poets University and College Poetry Prize 2010
· Stanley Kunitz Prize for Younger Poets 2012
· The Elizabeth George Foundation Fellowship 2013
· Chad Walsh Prize, Beloit Poetry Journal 2013
· The Pushcart Prize 2014
· Ruth Lilly/Sargent Rosenberg Fellowship 2014
· The Narrative Prize 2015
· Whiting Award for Poetry 2016
· Forward Prize for Poetry Felix Dennis Prize for Best First Collection 2017
· T. S. Eliot Prize 2017
· Kundiman Fellowship 2018
· MacArthur Fellow 2019
· Dylan Thomas Prize - Shortlisted for On Earth We’re Briefly Gorgeous 2020
· NAAAP Pride Award 2020
Tác phẩm:
- Burnings, Sibling Rivalry Press, 2010
- No, Yes Yes Books, 2013
- Night Sky With Exit Wounds, Copper Canyon Press, 2016
- Tiểu thuyết On Earth We’re Briefly Gorgeous, Penguin Press, 2019
- Time Is A Mother, Penguin Press, 2021
Joaquin Nguyễn Hòa
20-10-2021
(Source: Bao Tieng Dan)
Một buổi sáng đầu thu, tôi ghé thăm Bảo tàng Thuyền nhân Việt Nam tại thành phố San Jose, California. Tên chính thức của bảo tàng là Viet Museum, hay Museum of the Boat People and the Republic of Vietnam, tạm dịch là Bảo tàng Việt Nam, thuyền nhân và Việt Nam Cộng hòa, mọi người thường gọi là Bảo tàng Thuyền nhân.
Bảo tàng là một ngôi nhà gỗ hai tầng, có một khuôn viên khá rộng. Bên ngoài là hai chiếc thuyền đánh cá bằng gỗ, mô phỏng theo vô vàn những chiếc thuyền như vậy rời bỏ Việt Nam, chạy trốn những người cộng sản trong những năm sau khi chiến tranh chấm dứt cuối tháng 4/1975 cho đến cuối thập niên 1980. Một số đài tưởng niệm các vị tướng Việt Nam Cộng hòa tự sát vào năm 1975, khi quân đội cộng sản chiếm hoàn toàn miền Nam Việt Nam.
Có thể chia các hiện vật bên trong bảo tàng làm hai loại, những vật có liên quan đến quốc gia Việt Nam Cộng hòa (1955-1975) như quân trang quân dụng, huy chương,… và các vật dụng của những người Việt vượt biển, trốn khỏi chế độ cộng sản ở Việt Nam. Ngoài ra có rất nhiều tranh, vẽ lại những thảm cảnh mà thuyền nhân chịu đựng trong những hải trình vô cùng nguy hiểm, và lắm khi đầy chết chóc. Những hiện vật liên quan đến Việt Nam Cộng hòa có phần nhỉnh hơn. Có một mô hình mô tả cảnh tù cải tạo của các sĩ quan Việt Nam Cộng hòa bị chế độ cộng sản giam cầm sau năm 1975.
Vườn xưa còn góc giếng hoang
Cây xiêu cỏ rậm mẹ nằm
nơi đâu!
Tuổi thơ gáo nước xối
đầu
Đêm hè thức với một bầu
trời sao
Làng quê nước máy dẫn
vào
Ao lấp giếng cạn lòng
nào bỏ quê
Cây cau cây khế mộng về
Hương thơm quê mẹ đêm
che nỗi buồn
Người đi... “mang theo
quê hương “
Giếng xưa rêu phủ nhớ
thương cội nguồn...
Trần Đình Sơn Cước
(Chicago 5/2021)
ẢnhTN Như Trang
(Nguồn: Bài đã đăng trên THƯ QUÁN BẢN THẢO số 95 tháng 10-2021)
“Tôi muốn thay đổi Việt Nam theo hướng làm sao để cho con người được tôn trọng hơn, con người đối xử với nhau với tình yêu, thương yêu nhau nhiều hơn, thương nhau hơn, yêu nhau hơn, tin tưởng nhau hơn. Nhiều khi chỉ cần như thế thôi đã là dấu hiệu đầu tiên của phát triển rồi.”
–Phạm Đoan Trang
Tôi không quen biết cô. Chỉ đọc biết về cô qua các bài báo trên Mạng. Nhưng sáng sớm hôm nghe tin hai nhà báo, Maria Ressa của Phi Luật Tân và Dmitry Muratov của Nga, vừa được trao giải Nobel Hoà bình vì đã kiên trì xử dụng và do đấy đề cao quyền tự do ngôn luận ngay tại xứ sở bóp nghẹt quyền căn bản này của họ, tôi liên tưởng ngay tới cô.
“Nền báo chí tự do, độc lập và dựa vào dữ kiện nhằm phục vụ công cuộc chống lại sự nhũng lạm quyền lực, dối trá và tuyên truyền,” bà Berit Reiss-Endersen, chủ tịch Ủy ban Giải Nobel Na Uy, giải thích lý do chọn hai nhà báo để trao giải Hoà bình. “Không có tự do ngôn luận và báo chí, ta sẽ bị khó khăn trong việc quảng bá tình hữu nghị giữa các quốc gia, cổ vũ việc giải giới và tạo dựng một trật tự thế giới tốt đẹp hơn trong thời đại này.”
Tôi không nhớ trong quá khứ có nhà báo nào đã được trao giải Nobel, trừ nữ ký giả Svetlana Alexievich, song giải thưởng bà được là về văn chương–cũng là lần đầu tiên một nhà báo được giải văn chương, cho thấy văn chương và báo chí không còn hố ngăn lớn như trong quá khứ khi nhà văn thường “nhìn xuống” nhà báo, cho họ chỉ là những kẻ đi thu lượm dữ kiện và thiếu óc sáng tạo.
Huy Đức
( theo Facebook Huy Duc, dan theo Van Viet)
Có lẽ nhiều người cũng đang tự hỏi, phản ứng của các địa phương trước dòng người hồi hương là nỗi sợ “vỡ thành tích chống dịch” hay thấy đó là một tình huống nhân đạo cần ngay những quyết định của mình. Tàu hỏa, xe khách… vẫn nằm yên mặc cho hàng vạn công dân lầm lũi, bao gồm cả phụ nữ có mang, trẻ sơ sinh… bồng bế nhau hàng nghìn ki lô mét trên xe máy; dắt díu nhau hàng trăm ki lô mét trên đôi chân, trên xe đạp.
Quyết định đông cứng hệ thống giao thông công cộng như một biện pháp chống dịch không chỉ gây ra những thiệt hại to lớn về kinh tế, mà còn đang đày ải hàng vạn con người.
Dòng người ấy càng lầm lũi, càng câm nín, mức độ lên tiếng càng đanh thép. Lên tiếng về năng lực của hệ thống chính trị. Một hệ thống chính trị nắm rất thành công quyền lực nhưng lại thất bại khi đứng bên cạnh những người dân bị đẩy vào thế bần cùng.
Nếu như dòng người hồi hương mấy tháng trước đây có mục đích đơn giản là “chạy dịch”. Mục đích của dòng người hồi hương diễn ra suốt mười ngày qua phức tạp hơn. Cho dù họ có thể đã được tiêm 1 hoặc 2 mũi vaccine; họ có thể đã vượt qua những ngày cả nhà là F0; họ có thể đã phải bỏ lại người thân ở Sài Gòn, Bình Dương hoặc cùng người thân về... trong hũ tro.
By Morgan Winsor & Lbtissem Guenfoud
( ABC News)
Journalists Maria Ressa and Dmitry Muratov won the Nobel Peace Prize on Friday.
The Norwegian Nobel Committee, which is responsible for selecting the Nobel Peace Prize recipients each year, decided to award this year's prize to both Ressa, of the Philippines, and Muratov, of Russia, "for their efforts to safeguard freedom of expression, which is a precondition for democracy and lasting peace."
Along with the notoriety, they will receive gold medals and share a cash award of 10 million Swedish krona, or The Norwegian Nobel Committee praised Ressa and Muratov for being "representatives of all journalists who stand up for this ideal in a world in which democracy and freedom of the press face increasingly adverse conditions."
"Maria Ressa uses freedom of expression to expose abuse of power, use of violence and growing authoritarianism in her native country, the Philippines," the committee said in a statement Friday. "Dmitry Muratov has for decades defended freedom of speech in Russia under increasingly challenging conditions."
WABI SABI là một triết lý thẩm mỹ cổ xưa bắt nguồn từ Thiền tông, đặc biệt là trà đạo, một nghi lễ thuần khiết và đơn giản, trong đó các bậc thầy được đánh giá cao cái chén được làm thủ công và hình dạng bất thường, với men không đồng đều, vết nứt, và vẻ đẹp hư hỏng trong sự không hoàn hảo có chủ ý của của người tạo ra cái chén.
Bài này gồm hai phần, như nêu trong tựa bài. Phần đầu giới thiệu bộ báo Sóng Thần và một số báo khác do anh Võ Phi Hùng ở Virginia thực hiện, và được Kho Sách Xưa của ông Hùynh Chiếu Đẳng phổ biến gần đây. Và phần thứ hai nhằm duyệt lại và bổ túc một bài tôi soạn cách đây trên hai năm về các nỗ lực phục hồi sách báo xuất bản ở Miền Nam truớc 1975. Có thể còn nhưng nỗ lực khác mà người viết không được biết tới, xin độc giả tùy nghi bổ túc.
Bộ báo Sóng Thần & kho sách báo Miền Nam
Vào đầu tháng Chín vừa qua, Võ Phi Hùng, một cựu học sinh Petrus Ký hiện đang cư ngụ tại tiểu bang Virgnia, viết thư cho nguyên tổng thư ký Uyên Thao và tôi, nguyên chủ nhiệm nhật báo Sóng Thần (Saigon, 1971-1975), thông báo là đã gần hoàn tất việc scan xong bộ báo Sóng Thần từ toàn bộ bẩy cuộn microfilm 35mm mượn của thư viện Đại học Cornell qua chương trình Interlibrary Loan. Anh Hùng cho biết “đang tiến hành công việc chụp lại từng film một tại thư viện địa phương Fairfax Regional Library ở Fairfax, VA, và sau đó về nhà ráp từng trang lại thành một số báo.” Anh hy vọng trong hai tuần nữa thì hoàn tất.
Sóng Thần là một trong những bộ báo xuất bản tại Miền Nam, từ 1971 tới 1975, mà anh Hùng “vì yêu đọc sách báo và muốn phổ biến cho việc tham khảo các báo chí Việt Nam đã phát hành ở Miền Nam trước năm 1975” nên đã bỏ công sức ra thực hiện. Những báo kia, Hùng cho biết, hoặc đã hoàn tất, gồm có Phụ Nữ Tân Văn, Tiếng Dân, Thần Chung, và An Hà Nhật Báo, đã gởi đăng trên trang mạng Kho Sách Xưa; hoặc đang thực hiện, ngoài nhật báo Sóng Thần, là Chính Luận (tồn tại lâu nhất trong làng báo Miền Nam, từ 1964 đến 1975), Đông Pháp Thời Báo, và Đuốc Nhà Nam.
Chỉ khi anh Hùng phổ biến bộ báo Sóng Thần lên Web site của Kho Sách Xưa, tôi mới có dịp nhìn thấy tận mắt danh sách của khoảng 1,000 số báo Sóng Thần chiếm tới trên 20 trang màn hình. Và không khỏi cảm kích trước một công trình vô cùng công phu, tốn kém thì giờ và tiền bạc, đòi hỏi sự kiên nhẫn vượt bực và lại chỉ do một cá nhân thực hiện. Chỉ tiếc một điều là, có lẽ để tiết kiệm chỗ, các số báo bị giữ ở độ resolution thấp nên chữ trong các bài khi phóng lớn bị vỡ nên nhoè, khó đọc, trừ tựa bài.
Vì bộ báo ST của Hùng thiếu những số đầu xuất bản vào cuối năm 1971, nên Ngy Thanh, nguyên ký giả ST, cũng tình cờ chụp được các số báo này ở độ resolution cao hơn và do đấy rõ nét hơn, nên đã sẵn sàng chia sẻ với Kho Sách Xưa.
Máy Uscan, trái, đã cũ, chụp báo từ microfilm sang dạng PDF trên computer tại thư viện ở Fairfax, VA, là máy Võ Phi Hùng dùng để scan bộ báo Sóng Thần và một số báo khác, như Tiếng Dân. (Ảnh Võ Phi Hùng) Tuy nhiên, gần đây, anh Hùng hân hoan báo tin cho biết thư viện này vừa được trang bị máy mới, ScanPro 3000, phải. (Ảnh screenshot). Anh Hùng hy vọng sẽ có được những bộ phim báo Việt ngữ xưa rõ nét hơn.
http://ndclnh-mytho-usa.org/KhoChuaSachCu.htm
Hầu hết các công trình phục hồi, số hoá và phổ biến sách vở của một Miền Nam tự do từ trên 40 năm nay, đã được thực hiện do lòng yêu mến, trân trọng một di sản văn học nghệ thuật nhân bản hiếm hoi đã bị Cộng sản ngông cuồng khai tử khi họ chiếm được Miền Nam. Đó là những công trình hoàn toàn do tự nguyện cũng như tự tài trợ. Cũng vậy là công trình của Võ Phi Hùng, cựu học sinh Petrus Ký khoá 1967-74 sang Mỹ du học từ đầu năm 1975, ngành kỹ sư điện, trước khi biến cố 30 tháng Tư xẩy ra.
“Làm việc này trước hết là cho cá nhân tôi, để giúp tìm hiểu đích xác hơn về lịch sử cận đại Việt Nam dưới thời Pháp độ hộ nước ta, và sự thất bại của chính thể VNCH trước sự xâm lược của cộng sản,” anh Hùng tâm sự trong một điện thư. “Qua báo chí VN, ta có thể tìm đọc các bài tường thuật thực trạng yếu kém trong xã hội, chia rẽ phân hoá của các tôn giáo, phe nhóm trong chánh trường, và tệ hại nhất là sự quá lệ thuộc sống nhờ vào viện trợ kinh tế và quân sự từ người Mỹ. Từ đó để đối chiếu với các sách báo của người Pháp (qua Thư Viện Quốc Gia Pháp, BnF) và của người Mỹ trong hai thời kỳ nói trên. Và để đối chiếu, không thể nương tựa vào một nguồn duy nhất, thành ra tôi phải đi tìm và làm lại nhiều tờ báo của cùng thời kỳ.”
“Biết nhiều người không có cơ may được đọc, nên tôi không muốn giữ nó làm tài liệu riêng và muốn phổ biến cho mọi người cùng biết,” anh Hùng cho biết.
Hơn cả sở thích cá nhân và nỗ lực tìm câu trả lời cho thắc mắc lịch sử của mình, tôi nghĩ công trình của Võ Phi Hùng còn giúp cho các thế hệ Việt tương lai, tại hải ngoại cũng như trong nước, cơ hội nhìn thấy Việt Nam đã có một thời báo chí hoàn toàn do tư nhân làm chủ trong một bầu không khí khá tự do. Dù những khó khăn về mọi phương diện, báo chí Miền Nam đã từng có lúc hành xử vai trò của cơ chế tự trao, đó là Đệ tứ quyền, để đòi hỏi chính quyền tôn trọng hiến pháp, hành xử minh bạch và công bằng trong việc điều hành quốc sự, như trong cuộc tranh đấu của báo giới Miền Nam cho quyền tự do ngôn luận vào cuối năm 1974.
Thành thật cám ơn Võ Phi Hùng đã tự lực thực hiện được một công trình vô cùng quí giá. Cám ơn chủ nhân Kho Sách Xưa, ông Huỳnh Chiếu Đẳng, đã dành chỗ cho bộ báo Sóng Thần cũng như những bộ báo khác của Miền Nam trước 1975. Và cám ơn Ngy Thanh đã không ngần ngại chia sẻ những số báo Sóng Thần mà Kho Sách Xưa còn thiếu từ bộ sưu tập của riêng mình. Xin trân trọng giới thiệu tới bạn đọc.
Sau đây là phần luợc thuật về các nỗ lực vãn hồi sách báo xuất bản duới thời Cộng hoà tại Miền Nam trước 1975. Cũng là bài duyệt lại và hiệu đính một bài cũ. Thiếu sót không thể tránh được. Cũng xin lưu ý là trong bài này, tôi chủ ý khi dùng tiếng Việt, như trang mạng hay Liên mạng, khi dùng tiếng Anh Internet hay Web sites, không vì sự thiếu đồng nhất trong ngôn từ, mà như một nhắc nhở nguồn gốc của những từ kỹ thuật bằng tiếng Việt.