Một cái tách, nhìn chưa biết bên trong chứa đựng nước gì. Đã là tách, thì thói quen cho là cà phê hay trà. Bởi chỉ ở xa nhìn, thói quen minh định theo cái nhìn bên ngoài, đôi lúc khiến gây nhiều hiểu lầm! Khó mà hiểu tâm tư ai, có lẽ khoan minh định để đỡ phiền cho tâm mình.
Tôi và Lê Thành Nhơn là bạn từ thuở ấu thơ, chúng tôi lớn lên ở xóm chợ Thủ Dầu Một thuộc thị xã Phú Cường. Hai đứa học trường Trung Học Tư Thục Nguyễn Trãi tọa lạc trên đường Võ Tánh. Cũng trên con đường nầy cách trường năm chục thước có con hẽm nhiều cây xanh, đầu hẽm là tiệm hủ tiếu Cây Dừa, đi sâu tuốt vô hẽm là nhà Nhơn, căn nhà bằng gạch ngói đơn sơ, cạnh con rạch nhỏ, bên kia là cầu đúc phía nhà thuốc Võ Văn Vân.
Thuở đó mỗi ngày có buổi học tôi thường la cà, lang thang từ nhà, băng ngang qua khu phố chợ, đến nhà Nhơn để rủ đi học chung. Hồi nhỏ, tôi cũng có nhiều bạn nhưng không biết tại sao tôi lại thích cùng Nhơn đi chung hơn là các bạn khác. Có lẽ tánh tình Nhơn hiền lành và ưa chiều chuộng bạn bè. Tôi là thằng nhỏ dễ buồn dễ vui, lại ưa hờn mát, giận lẫy, khó có bạn nào chơi lâu cho được ngoài Nhơn…. Bây giờ nhớ lại từ thời con nít đó cho đến bây giờ, hình như hai đứa chưa hề gây lộn hay đánh lộn lần nào. Phật Tọa Thiền (Lê Thành Nhơn)
Đến chơi nhà Nhơn có nhiều thú vị lắm. Nhà tuy nghèo nhỏ và đơn sơ, nhưng tôi đâu để ý mấy thứ đó làm chi. Cái tôi thích nhứt là mỗi lần đến, là Nhơn thường bày ra nhiều trò chơi ngộ nghĩnh. Những ngày nghỉ học tôi cùng Nhơn lội xuống rạch bên hông nhà để móc đất sét xám đen dẽo quánh lên phơi khô để nắn tượng. Tôi và Nhơn tha hồ mà nắn trâu, bò, gà, vịt, chó, heo, ông già, con nít… Trò chơi thiệt là vui và kỳ lạ. Tôi vốn làm biếng và thích ở dơ, nên việc vọc bùn vọc đất tay chưn mặt mũi tèm lem tuốt luốt thiệt là hạp.
Con người Nhơn toát ra một vẻ gì đặc biệt kỳ lạ lắm, tôi không giải nghiã được. Nhơn có thân hình lực lưỡng, xương to và lộ, da đen mun, mắt lộ, kiểu mắt ốc bươu, ánh mắt sáng quắt và mạnh. Đầu to, tóc quăn xoắn đuôi rùa và xương quay hàm bạnh hẳn ra, mặt vuông hình chữ điền, răng Nhơn trong sáng và đẹp. Không biết vì cạp mía hay cắn vật gì cứng rắn, răng cửa của Nhơn bị mẻ một miếng to, tôi thường nhìn cái răng mẻ như một thói quen khi nói chuyện với bạn. Mỗi lần nhớ tới Nhơn là tôi nhớ cái răng cửa mẻ đó. Thoạt trông Nhơn rất gồ ghề, bậm trợn và gân guốc, vóc dáng bề ngoài dễ sợ như vậy nhưng tánh tình bên trong lại hiền khô.
Kỳ này xin mạo muội lạm bàn một chút chuyện văn chương chữ nghĩa. Đúng ra chuyện này là của các nhà văn, tôi chỉ là người đọc ngoại đạo với làng văn chương, nhưng thấy chẳng đặng đừng nên có vài dòng, mong các bạn văn bỏ lỗi. Sở dĩ vậy là vì đọc được bài “Văn đoàn Độc Lập còn vận động đến bao giờ?” của Thiên Văn trên tuần báo Văn Nghệ TP.HCM số 428 ngày 17-11. Đọc xong bài tôi giật mình, đúng là giọng văn nghe quen của một ông tên tuổi hẳn hoi nhưng lại bịa cái tên ấm ớ để ném đá giấu tay. Sao ông không dùng thì giờ lo cho sự nghiệp mà nhảy vào chửi bới với cái tên giả, sao không lấy luôn tên Thiên Lôi cho đáng mặt anh hào đi chứ? Ông đã từng phụ họa với ba ông nhạc sĩ nổi tiếng nhào vô “đấm đá”, xỉ vả thậm tệ NS Phạm Duy mấy năm trước, khi nhạc sĩ chân ướt chân ráo về định cư ở VN. Theo thời gian mấy ông ngậm miệng hết rồi vì thấy trật quá xá! Đâu có ai xô ngã được tên tuổi P.D. nên các ông đành dùng luận điệu chính trị để bắt bẻ chuyện xảy ra từ hơn 60 năm trước?
Thiền Viện Diệu Nhân. Sư cô đi đầu là Ni Sư Thích Nữ Thuần Tuệ, Ni Sư Trụ Trì Thiền Viện Diệu Nhân, Rescue City, Caliornia. (Ảnh trích từ facebook " Từ Ngõ Huế Xưa")
Thiếu nhi
Viên Chiếu đã hai mươi năm. Gần tuổi trưởng thành, tự lập của một người. Các em
lớp cũ giờ đã lớn đủ lông cánh. Có em đã bay xa. Có em trở thành đầu đàn chăn dắt.
Lớp sau tiếp nối lớp trước. Quý Sư cô phụ trách đến, ở lại, rồi đi… Thiếu nhi
Viên Chiếu ngày một lớn mạnh. Khó thể lường nổi tác động vô cùng của những ngày
chủ nhật đều đặn đến chùa sinh hoạt của các em. Xem ra chỉ là vui chơi, ca hát,
ăn uống, xen kẽ tụng kinh, ngồi thiền và học pháp. Phần sau là phải làm, phần
trước mới thú vị. Hạt giống thầm lặng gieo vào đất tâm, bản thân các em có lẽ
cũng không hay biết. Mười em, trăm em, vài trăm em, vài trăm cuộc đời. Mỗi cuộc
đời là vô số tác động lan tỏa, gia đình, bạn bè, chỗ làm việc, xã hội, cuộc đời
…
ÔI! MIỀN TRUNG THƯƠNG ĐAU Mấy hôm nay hình ảnh trên báo chí
cho thấy mưa lũ ở năm tỉnh miền Trung khủng khiếp như thế nào. Cũng do
thiên tai và cả nhân tai. Dù sao người chịu thiệt thòi muôn đời vẫn là
cả triệu người dân khốn khổ. Chia sẻ tấm lòng thương mến về vùng đất
miền Trung, xin giới thiệu với các bạn bài hát “Chị ơi” viết về quê
hương trong những mùa mưa lũ như thế này.
Bob Dylan là một trong những khuôn mặt nổi bật của Mỹ những năm 60 và 70. Sinh
ngày 21 tháng 5 năm 1941, Dylan là ca sĩ, nhạc sĩ pop, nhà thơ đã xuất hiện một
cách ngoạn mục bên cạnh những Joan Baez, Judy Collins, the Beatles, trong những
buổi diễn ca nhạc chống chiến tranh trước đây, đã để lại nơi người nghe và cả
người đọc ông những ấn tượng đẹp đẽ của một thời nay trở thành lãng mạn, đối
với thế hệ ông – và cả đối với những thế hệ sau ông. Kể từ khi từ giã gia đình
đi Chicago lúc chỉ mới 10 tuổi, tới những ngày sát cánh bên những Pete Seeger,
Joan Baez... vào những năm 60 và đầu những năm 70, cho đến năm 1985, khi xuất
hiện với những ngôi sao khác trong giới ca nhạc Mỹ để quyên góp tiền cho châu
Phi – We Are The World – có thể nói tiếng hát Bob Dylan đã
đồng thời vang lên khắp các tiểu bang Mỹ và toàn thế giới, và những lời ca với
sức tượng hình mạnh mẽ của ông không những chỉ làm thay đổi ít nhiều cách nghĩ
của giới trẻ Mỹ mà còn thức tỉnh lương tâm con người trên trái đất này.
Không phải đợi đến cuốn hồi ký nhiều tập ông vừa cho xuất bản phần đầu năm
ngoái, cũng không phải một giải thưởng ca khúc có tầm cỡ ông nhận được hai năm
trước đây, mà ngay từ lần ông xuất hiện bên cạnh Đức Giáo hoàng Jean-Paul II
cách nay mấy năm trong những nỗ lực kêu gọi hòa bình, đã làm sống lại cái tên
tuổi huyền thoại ngày nay đã gắn liền với âm nhạc dân gian, với thơ ca, với
những phong trào chống chiến tranh.
Con người trai trẻ đầu tóc rối quăn đi đến đâu cũng mang theo chiếc guitar thùng
có gắn harmonica ấy ngày nay vẫn còn hát. Những lời ca - thơ nồng ấm của một
thời ấy ngày nay đem nghe - đọc lại chắc hẳn vẫn còn có thể đóng góp ít nhiều
cho loài người đang còn ở rất xa hy vọng thoát khỏi hiểm họa chiến tranh?
Thời thế đang đổi thay
Hãy đến đây những con người
Đang rong chơi trên mọi nẻo đường
Hãy nhìn nhận rằng
Nước chung quanh các người đã dâng cao
Và hãy chấp nhận rằng
Các người rồi sẽ ướt đến tận xương
Nếu thời gian của các người
Còn đáng để dành
Các người tốt hơn nên bắt đầu bơi
Nếu không các người sẽ chìm như một tảng đá
Bởi vì thời thế đang đổi thay.
Hãy đến đây các nhà văn các nhà phê bình
Những kẻ tiên tri bằng ngòi bút
Hãy mở mắt thật to
Cơ hội sẽ không bao giờ trở lại
Và hãy đừng nói quá vội
Bởi vì bánh xe còn đang quay
Và người ta chưa thể nói ai
Sẽ được gọi tên
Bởi vì kẻ thua hôm nay
Ngày mai sẽ là người thắng
Bởi vì thời thế đang đổi thay.
Hãy đến đây các nghị sĩ các dân biểu
Xin làm ơn lưu ý lời kêu gọi
Đừng đứng chắn chỗ ra vào
Đừng bít lối hành lang
Bởi vì kẻ nào chần chờ
Sẽ là người bị thương
Trận chiến đang diễn ra
Bên ngoài và đang hồi khốc liệt
Sắp làm vỡ ra muôn mảnh kính cửa sổ các người
Vách tường nhà các người sẽ rung giật
Bởi vì thời thế đang đổi thay.
Hãy đến đây những mẹ những cha
Từ khắp mọi miền đất nước
Và đừng nên khởi sự chê bai
Những gì các người không hiểu nổi
Con trai con gái các người
Đã thoát khỏi vòng kiểm soát của các người
Con đường cũ các người đi
Đã mau chóng già nua
Xin vui lòng cuốn gói ra khỏi con đường mới
Nếu các người không thể tiếp một tay
Bởi vì thời thế đang đổi thay.
Lằn ranh đã được vạch ra
Lời nguyền rủa đã cất lên rồi
Kẻ chậm chân hôm nay
Ngày mai sẽ là người nhanh bước
Bởi vì hiện tại hôm nay
Ngày mai sẽ là quá khứ
Trật tự cũ đang nhanh chóng biến mất
Và người đứng đầu hôm nay
Ngày mai sẽ là người đứng cuối
Bởi vì thời thế đang đổi thay.
___________
* The Times
They Are A-Changin’, trong cuốn Writings and Drawings by Bob Dylan, Nxb.
Alfred A. Knopf, 324 trang, New York, 1973. Bản dịch dịch khổ 1 & 2 (1974)
là của một nhà thơ Saigon vào thời điểm này không còn muốn là dịch giả bài thơ
trên; các khổ 3, 4 & 5 là do nhà thơ Hoàng Ngọc Biên dịch năm 1977 ở
Saigon.
Chúng tôi được tin ông Châu Tâm Luân đã
từ trần tại Genève (Thuỵ Sĩ) ngày 4 tháng 9 năm 2016, thọ 77 tuổi.
Bạn bè ông ở trong nước sẽ tổ chức một
buổi lễ tưởng niệm vào ngày 7.9.2016 tại tư thất ở Phú Mỹ.
Diễn
Đàn xin thành thực chia buồn cùng tang quyến.
Giáo
sư Châu Tâm Luân là một chuyên gia về kinh tế nông nghiệp, nhân vật
hàng đầu trong phong trào đô thị đấu tranh cho hoà bình, độc lập và
thống nhất đât nước. Sau vài năm sống dưới chính quyền của Đảng cộng
sản, thẳng thắn phê bình đường lối chính trị và kinh tế sai lầm của ĐCS
mà thấy không có kết quả, ông đã quyết định vượt biển. Tại Thái Lan,
ông đã bị những người tị nạn quá khích và thiểu năng về trí tuệ hành
hung tàn bạo. Ra nước ngoài, ông đã nhiều năm làm việc cho Tổ chức
Lương Nông (FAO) của Liên Hiệp Quốc và định cư ở Thuỵ Sĩ. Từ hơn mười
năm nay, ông đã mấy lần trở về thăm đất nước, có dịp gặp lại nguyên thủ
tướng Võ Văn Kiệt, người rất trân trọng tấm lòng yêu nước và chính trực
của ông. Ảnh trên, từ trái sang phải : Châu Tâm Luân, Ngô Vĩnh Long,
một nghệ sĩ điêu khắc (chúng tôi chưa tìm ra tên họ), Võ Văn Kiệt (2007, đồng bằng
sông Cửu Long, tư liệu của Diễn Đàn)
Tác giả: Huy Đức “Bên Thắng Cuộc”
Sau ngày 30-4-1975, Chu Phạm Ngọc Sơn là một nhà chuyên môn hợp tác
toàn diện với chế độ. Ông và một số nhà khoa học khác thường không câu
nệ khi nhận các đơn đặt hàng thực hiện những công trình “khoa học” phục
vụ nhu cầu chính trị. Theo Tổng thư ký Hội Trí thức Yêu nước Thành phố
Hồ Chí Minh Huỳnh Kim Báu: “Những năm ấy, các trí thức Sài Gòn vẫn nhận
được điện thoại từ Văn phòng Thành ủy hỏi xem: ‘Có công trình khoa học
chào mừng 3-2 hay 19-5 không?’.
Những Giáo sư như Phạm Biểu Tâm, Lê Văn Thới thì mắng ngay: ‘Không có
thứ khoa học nào gọi là khoa học chào mừng cả’. Nhưng một số người khác
thì có, người thì làm ra chất tẩy rửa ‘pentonic’, người chứng minh ‘ăn
mấy ký khoai mì bổ bằng một ký thịt bò’, người thì ‘ăn bo bo nhiều dinh
dưỡng hơn cả gạo’. Nhưng ngay cả những ‘nỗ lực’ đó cũng không giúp kiến
tạo được lòng tin”.
Giáo sư Chu Phạm Ngọc Sơn kể: “Nhìn vào lý lịch, thấy trước đây năm
nào tôi cũng đi Mỹ nghiên cứu hoặc đi dạy, người ta cứ thắc mắc sao đi
Mỹ quá trời. Tôi nộp đơn xin vô Hội Trí thức Yêu nước, mấy lần bị từ
chối”. Năm 1980, trong thời gian Giáo sư Chu Phạm Ngọc Sơn đi Liên Xô,
một người con của ông vượt biên không thành. Người con gái của ông cũng
cảm thấy bế tắc khi thi không đậu vào dự bị y khoa. Biết chuyện, ông Võ
Văn Kiệt thỉnh thoảng qua lại, trò chuyện, khi hiểu thêm nội tình, ông
nói với Giáo sư Sơn: “Thôi, anh cứ để cho cô ấy và mấy cháu đi, đi chính
thức. Bên đó có điều kiện cho các cháu học hành. Sau này nếu các cháu
trở về thì tốt, nếu không, tôi với anh cũng được làm tròn bổn phận”.
Ông Huỳnh Kim Báu kể: Sau giải phóng, Bí thư Thứ nhất Lê Duẩn vào Sài
Gòn, sau khi nghe Mai Chí Thọ, Trần Trọng Tân báo cáo tình hình, ông
nói: “Nãy giờ có một chiến lợi phẩm rất lớn mà các đồng chí không đề
cập, đó là lực lượng trí thức được đào tạo từ nhiều nguồn. Lenin nói,
không có trí thức là không có xã hội chủ nghĩa”. Tuy nhiên, theo ông
Huỳnh Kim Báu, cách mà chính quyền sử dụng trí thức chủ yếu là “làm
kiểng”.
Giáo sư Phạm Hoàng Hộ tuy ở thời điểm đó vẫn còn là hiệu phó Đại học
Khoa học, nhưng theo ông Báu: “Đấy chỉ là một chức vụ bù nhìn, không có
vai trò gì trong giáo dục”. Giáo sư Hộ là hiệu phó nhưng không phải đảng
viên, nên khi có vấn đề gì thì những người trong Đảng họp riêng, quyết
định xong, có việc nói vớiông, có việc ông không bao giờ được biết. Từ
rất sớm, Giáo sư Phạm Hoàng Hộ đã phản đối cách đào tạo đưa thời gian
học chính trị quá nhiều vào chương trình. Ông cảnh báo: “Nếu chính trị
can dự quá mạnh, các nhà khoa học sẽ mất căn bản”.
Giáo sư Phạm Hoàng Hộ nói lên điều này sau khi chính ông đã được trải
nghiệm trong những ngày học chính trị. Năm 1977, một lớp học kéo dài
mười tám tháng về “Chủ nghĩa xã hội khoa học” dành riêng cho các trí
thức miền Nam đã được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Võ Ba,
người tham gia tổ chức lớp học này, kể: “Chính quyền tưởng rằng sau lớp
học sẽ có được một tầng lớp trí thức của chế độ cũ yêu mến và phụng sự
chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, nếu như Marxism đã từng được các trí thức
miền Nam quan tâm như là một môn khoa học thì giờ đây họ lại nghe những
giảng sư miền Bắc nói về Marx hết sức giáo điều. Chưa kể, những người
đứng lớp còn rao giảng với tư thế của người chiến thắng, tự tôn, tự
đắc”.
Những đảng viên tham gia lớp học như ông Võ Ba cũng thừa nhận: “Trước
giới trí thức Sài Gòn, chính quyền đã thất bại ngay trong lần trình
diễn đầu tiên”.
Chưa kết thúc lớp học, Tiến sỹ Nguyễn Văn Trung, một giáo sư triết
học nổi tiếng của Sài Gòn, một người được coi là “hằn học với Giáo hội”,
đã coi cộng sản cũng là “một giáo hội”. Tiến sỹ Nguyễn Văn Trung cho
rằng hình thức “kiểm điểm” mà cộng sản áp dụng trong sinh hoạt chính là
một thứ “xưng tội man rợ”. Về đường lối, ông cho rằng: “Có thể có những
điều Lenin nói đã đúng vào năm 1916, nhưng sau bảy mươi năm mà ta áp
dụng là không lý trí”.
Còn Giáo sư Châu Tâm Luân thì khi nghe các giảng sư miền Bắc say sưa
nói về con đường “tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển
chủ nghĩa tư bản” đã mỉa mai: “Sao không tìm hiểu xem sau chủ nghĩa cộng
sản là gì để nhân tiện bỏ qua, mình bỏ qua luôn hai, ba bước”. Giáo sư
Châu Tâm Luân lấy bằng tiến sỹ về kinh tế nông nghiệp ở Đại học
Illinois, Mỹ, năm hai mươi lăm tuổi, trở về dạy cùng lúc ở hai trường
đại học Minh Đức và Vạn Hạnh. Ông là một trong những trí thức phản chiến
hàng đầu, bị chế độ Sài Gòn bắt giam đầu năm 1975 cho tới những ngày
cuối tháng 4-1975 mới được Chính quyền Dương Văn Minh thả ra. Giáo sư
Châu Tâm Luân là một thành viên của nhóm “sứ giả” được ông Dương Văn
Minh phái vào trại Davis 300 và được giữ lại ở đây cho đến trưa ngày
30-4-1975. Sau giải phóng, chính quyền xếp ông vào diện “người của ta”.
Ông là đại biểu khóa I Hội đồng Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, đồng
thời là ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Về phía mình, Giáo sư Châu Tâm Luân cũng là một trong những trí thức
kỳ vọng nhiều vào chế độ mới. Mấy tháng “sau giải phóng”, giá cả sinh
hoạt tăng vọt lên, trong khi dân tình lo âu thì ông lại cho là giá tăng
vì “tâm lý”, giống như cách giải thích thời ấy của chính quyền301. Sau
khi cho rằng nhà nước không thể dùng ngoại tệ để nhập hàng như trước
đây, Giáo sư Châu Tâm Luân viết: “Giờ đây không còn bọn tay sai đem máu
của con em nhân dân đổi lấy đô la nữa thì cần phải tiết kiệmtối đa số
ngoại tệ mà dân phải lao động đổ mồ hôi mới đem về được cho quốc gia… Vì
vậy ngoài sự tiếp tay chánh quyền kiểm soát gian thương, chúng ta cũng
cầnkềm hãm bớt kẻ địch ở ngay trong lòng mình…”302.
Khi trao cho Giáo sư Châu Tâm Luân nhiều trọng trách, Chính quyền
nghĩ đơn giản ông là người “dùng” được. Nhưng, cũng như nhiều trí thức
Sài Gòn, ông đã không hành xử như là một công cụ. Từ năm 1976, Giáo sư
Châu Tâm Luân không được đứng lớp vì kiến thức kinh tế của ông là “kinh
tế tư bản”, tuy nhiên, ông vẫn còn được để ngồi trong Hội đồng Khoa học
của trường. Chỉ ít lâu sau, Đảng ủy trường nhận xét ông muốn “tranh
giành lãnh đạo với Đảng”.
Giáo sư Châu Tâm Luân kể: “Tôi ngạc nhiên, chế độ cũ hai lần giao
chức cho tôi mà tôi có màng tới đâu”. Nhưng té ra vấn đề không phải là
“ghế”, mà là những ý kiến của ông ở Hội đồng Khoa học luôn luôn khác với
ý kiến của chi bộ. Trong một cuộc họp, khi nghe ông Đỗ Mười thao thao
nói về “hợp tác hóa”, về chủ trương phải đưa những người bần cố nông lên
làm lãnh đạo hợp tác và “phải đào tạo họ”, Giáo sư Luân hỏi: “Nhà nước
định đào tạo trong bao lâu?”. Ông Đỗ Mười nói: “Tình hình gấp rút, đào
tạo ba ngày”. Giáo sư Châu Tâm Luân nhớ lại: “Tôi bắt đầu ngao ngán vì
muốn thay đổi thì phải bắt đầu từ cái đầu mà… những ‘cái đầu’ thì như
thế”. Sau lần gặp ông Đỗ Mười, nhà kinh tế nông nghiệp Châu Tâm Luân
được đưa về Viện Khoa học Xã hội.
Không chỉ có những đụng độ tại cơ quan. Ở Hội đồng Nhân dân, Giáo sư
Châu Tâm Luân là trưởng Ban Nông nghiệp. Trong một phiên họp toàn thể
thảo luận về các chương trình khoa học của Thành phố, sau khi nghe ông
Luân tranh luận, một đại biểu trong Hội đồng mặc quân phục đứng dậy xin
ngưng cuộc cãi vã, và lớn tiếng: “Các chuyên viên đã để ra rất nhiều
thời giờ soạn thảo, đại biểu đó tư cách gì mà đòi sửa qua sửa lại”. Ông
Luân cố dằn lòng: “Tôi xin ngưng cuộc thảo luận, bởi như vị đại biểu vừa
nói, đã có các chuyên viên nghiên cứu cho chúng ta rồi thì chúng ta chỉ
còn là chuyên viên giơ tay thôi”. Chủ trì phiên họp, ông Mai Chí Thọ
không nói gì, chỉ yêu cầu biểu quyết. Nhìn thấy ông Luân không giơ tay,
ông Mai Chí Thọ hỏi: “Ai không chấp thuận?”. Ông Luân cũng không giơ
tay, ông nói: “Toàn thể chấp thuận, một phiếu trắng”.
Một số cán bộ cách mạng tốt bụng bắt đầu lo lắng cho vị giáo sư trẻ
tuổi này, một trưởng Ban Đảng khuyên: “Tôi sáu mươi tuổi, người ta vẫn
xem tôi như con nít, phải ăn nói thận trọng lắm. Anh nhớ, anh chỉ mới
hơn ba mươi tuổi”. Giáo sư Châu Tâm Luân kể: “Tại diễn đàn của Trung
ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tôi đề nghị phải áp dụng ‘kinh tế thị
trường có sự quản lý của nhà nước’. Ông Xuân Thủy nghe, nói với tôi:
‘Anh phải có người đỡ đầu, anh về nói với Sáu Dân đi’. Tôi trả lời ông
Xuân Thủy: ‘Nếu tôi nói đúng thì các anh phải nghe chứ sao lại cần người
đỡ đầu?’.
Sau đó, ông Mai Chí Thọ nhắc: ‘Cậu đúng, nhưng áp dụng như vậy thì
phức tạp quá, làm sao chúng tôi quản lý được. Muốn làm phải có những
người như cậu. Mà nói thật chúng tôi chưa thể tin hoàn toàn những người
như cậu’”.Theo ông Luân: “Những năm ấy, tôi chê ông Võ Văn Kiệt nhát,
‘xé rào’ là vá víu; phải ‘phá vỡ’ để áp dụng kinh tế thị trường chứ
không thể phá những đoạn rào. Ông Mai Chí Thọ nghe, nhắc: ‘Phải giữ
chính quyền trước hết, chính sách sai thì còn sửa được chứ mất chính
quyền là mất hết’. Về sau tôi mới thấy ông Mai Chí Thọ đã nói rất thật
lòng, họ đã ngủ rừng hàng chục năm để có chính quyền, làm sao họ để mất
cái mà họ vừa giành được đó”.
Hai vợ chồng Giáo sư Châu Tâm Luân đều học ở Mỹ. Trước năm 1975, gia
đình ông đã định cư ở một nước Bắc Âu, nhưng cả hai đều chọn con đường
về nước. Sau năm năm cố gắng chòi đạp trong chế độ mới, ông không tìm
thấy một cơ may thay đổi nào. Đầu năm 1979, ông vẫn còn được trả lời
phỏng vấn các phóng viên nước ngoài, nhưng càng về sau thì không thấy
nhà báo nào gặp ông nữa. Giáo sư Châu Tâm Luân nói: “Tôi bắt đầu có dự
cảm bất ổn. Khi tình cờ gặp một vài phóng viên, nghe họ nói mấy lần đến
Việt Nam xin gặp tôi đều được chính quyền trả lời là Giáo sư Châu Tâm
Luân đang đi công tác xa. Tôi biết tôi đang dần dần bị cô lập”.
Dù từng hoạt động trong các phong trào chống đối dưới chế độ Sài Gòn,
ông Huỳnh Kim Báu vẫn phải thừa nhận: “Trước 1975, mặc dù chính quyền
bị coi là bù nhìn, nhưng trí thức vẫn được trọng dụng, họ có quyền thực
sự trong chuyên môn. Sau giải phóng, chính quyền được nói là của mình
nhưng trí thức gần như chỉ được dùng như bù nhìn, trong khi đa phần họ
là những người khảng khái”.
Năm 1977, có lần hệ thống nước máy của Thành phố bị đục, ông Võ Văn
Kiệt mời các nhà trí thức tới hiến kế. Nhiều người phát biểu, riêng ông
Phạm Biểu Tâm ngồi im. Ông Kiệt hỏi: “Sao vậy anh Tâm?”. Ông Phạm Biểu
Tâm nguyên là chủ tịch Hội Sinh viên Hà Nội trước 1945. Năm 1963, con
gái Ngô Đình Nhu là Ngô Đình Lệ Thủy thi y khoa đã bị ông đánh rớt dù bị
nhà Ngô gây áp lực. Ông là một nhà giáo được sinh viên kính nể. Ông Tâm
được nói là rất quý ông Kiệt, nhưng có lẽ do quá bị dồn nén, ông đứng
dậy nói: “Từ ngày mấy anh về, cái đầu trí thức khỏe, vì cái gì cũng đã
có mấy anh nghĩ hết. Nước là chuyện mấy anh đâu phải chuyện tụi tui”.
Một thời gian sau, Giáo sư Phạm Hoàng Hộ trả lại chức hiệu phó.
Trường sợ mang tiếng không nhận, ông khóa phòng, giao chìa khóa, tự chấm
dứt vai trò “chim kiểng” của mình. Theo ông Võ Văn Kiệt, Thành ủy vẫn
để Giáo sư Phạm Hoàng Hộ hàng năm sang Pháp dạy học. Trong một lần đi
Pháp, ông ở lại luôn bên đó rồi viết thư về cho ông Kiệt nói rằng, công
việc nghiên cứu nhiều, ông cần phải ở nơi có phương tiện cho ông làm
việc, khi nào đất nước thực sự cần, ông sẽ về.
Còn Giáo sư Châu Tâm Luân, nhân một buổi tối rủ ông Võ Ba tới nhà
chơi, đã đưa cho Võ Ba coi một tập đánh máy hai mươi trang về “tình hình
kinh tế nông nghiệp miền Nam”, rồi nói: “Võ Ba ơi, mình rất mừng vì bản
báo cáo này của mình đã được Mặt trận Tổ quốc đánh máy gởi đi. Hai lần
trước thì họ không chịu đánh máy. Nhưng, Võ Ba ạ, họ đánh sai hết, những
thuật ngữ như ma trận họ đánh thành mặt trận ông ạ”.
Mấy hôm sau, Võ Ba chạy qua nhà Giáo sư Luân thì thấy cửa đóng, bên
trong thấp thoáng bóng mấy công an đến “chốt nhà”. Cho dù, sang tới Thái
Lan ông bị các thuyền nhân khác đánh rất đau, khi viết thư về, trả lời
câu hỏi của ông Huỳnh Kim Báu, “liệu vượt biên có phải là một quyết định
sai lầm”, Giáo sư Châu Tâm Luân vẫn cả quyết: “Không, Báu! Dù phải trả
giá đắt, mình vẫn thấy đi là đúng”.
Trong số các trí thức miền Nam, ông Võ Văn Kiệt “xếp” Giáo sư Châu
Tâm Luân vào hàng “khó tính”. Tuy nhiên, ông kể: “Đến nhà Châu Tâm Luân
mình rất thích vì ảnh thẳng thắn, nghĩ sao nói vậy, có khi như búa bổ.
Ảnh hy vọng khi đất nước hòa bình, với sự phì nhiêu của đất đai miền
Nam, sẽ có dịp thi thố giúp phát triển nền nông nghiệp. Nhưng một thời
gian sau, thấy cơ chế như thế thì không thể nào đóng góp được”.
Một người khác từng quen biết Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt nhưng cũng
phải vượt biên là Kỹ sư Phạm Văn Hai, giám đốc nhà máy dệt Phong Phú.
Ông Phạm Văn Hai là người đưa kỹ nghệ nhuộm vào miền Nam. Ông có hai
người con, một người được đặt tên là Phạm Chí Minh, một người là Phạm Ái
Quốc. Sau ngày 30-4, ông Phạm Văn Hai vẫn nhiệt tình tư vấn để phục hồi
ngành dệt và nghiên cứu chất kích thích cây cỏ.
Nhưng năm 1977 ông quyết định “đi”. Vượt biên hai lần, cả hai lần đều
bị bắt. Lần đầu bị bắt ở Kiên Giang, Thành ủy lãnh. Lần hai, bị bắt ở
thành phố, ông Võ Văn Kiệt vào thăm, ông Hai nói: “Cho dù anh quan tâm
nhưng như thế này thì không làm được”. Ông Võ Văn Kiệt thừa nhận: “Những
người như Kỹ sư Phạm Văn Hai, như Giáo sư Châu Tâm Luân…, nếu chỉ khó
khăn về cuộc sống họ sẽ vượt qua, nhưng nếu bị đặt vào hoàn cảnh không
thể đóng góp thì họ không chịu được. Tôi cũng không biết làm gì hơn, chỉ
đề nghị mấy ảnh đừng vượt biên nguy hiểm”.
Ông Võ Văn Kiệt nhớ lại: “Tôi tiếc đứt ruột khi để những anh em trí
thức ấy ra đi, nhưng biết là nếu họ ở lại thì cơ chế hiện thời cũng chưa
cho phép mình sử dụng họ”. Trước khi vượt biên, ông Dương Kích Nhưỡng,
một công trình sư cầu cống, thủy điện, nói với ông Võ Văn Kiệt: “Ước mơ
của các anh rất đẹp, nhưng các anh làm như thế này là không được. Đi đâu
cũng nghe nói tới nghị quyết, làm cái gì cũng chỉ theo tinh thần nghị
quyết này, chủ trương kia thay vì theo pháp luật. Trị nước mà bằng nghị
quyết và chỉ thị chung chung thì không được”.
Tổng Thư ký Hội Trí thức Yêu nước Huỳnh Kim Báu nhớ lại: ông Kiệt
biết là các trí thức bắt đầu vượt biên, ông gọi tôi lên và dặn “Nghe
ngóng, nếu có anh em trí thức bị bắt ở đâu, anh phải lãnh về”. Khi nhận
được tin công an Bình Thuận bắt giam Kỹ sư Dương Tấn Tước, ông Kiệt cấp
giấy cho ông Báu ra Bình Thuận xin “di án về Thành phố”. Ông Báu kể:
“Công an Bình Thuận thấy giấy của Thành ủy thì cho nhận ‘can phạm’.
Nhưng khi anh Tước thấy tôi mừng quá định kêu lên, tôi đã phải giả vờ
làm mặt lạnh, bước tới, còng tay anh Tước. Dọc đường, tôi cứ phải làm
thinh mặc cho Kỹ sư Dương Tấn Tước ngơ ngác. Qua khỏi Bình Thuận, tôi
mới mở còng và giải thích: Công an Bình Thuận mà biết, người ta chụp đầu
cả tôi”.
Đích thân ông Kiệt cũng nhiều lần đến các trại giam để bảo lãnh các
trí thức. Theo ông Phạm Văn Hùng và Nguyễn Văn Huấn, hai người giúp việc
thời đó của ông, hình thức “xử lý” đối với những trí thức vượt biên của
“Anh Sáu Dân” là kêu tụi tôi đích thân đi làm lại hộ khẩu và sổ gạo cho
họ. Nhưng phần lớn các trí thức đã ra đi lặng lẽ. Giáo sư Châu Tâm Luân
kể: “Tôi đi tất cả sáu lần. Lần bị giữ lâu nhất là ở Rạch Giá, cả tháng
trời. Nhưng tôi không khai mình là ai. Như bốn lần trước, ở nhà cứ lo
một cây vàng thì được thả”.
Có những người không chịu nhờ Thành ủy, hoặc “lo” bằng vàng. Theo ông
Huỳnh Kim Báu, khi vượt biên bị bắt, Giáo sư Lê Thước đã tự sát.
Trong một bài viết, bạn kể về tuổi thơ tôi như thế này : …Tôi đã yêu bạn ấy biết
bao. Có một ngày rất trẻ, bạn nằm bệnh viện, tôi đến, ngồi bên bạn, nắm tay
bạn.Thuở đó bạn là một đứa trẻ cô đơn. Tôi truyền tình cảm của tôi cho bạn qua
cái nắm tay hồn nhiên tuổi 13. Đó là kinh nghiệm chia sẻ đầu tiên của đời tôi.
Đúng như lời bạn. Khi bạn ra về, tôi đã tiễn bạn một đoạn trên hành lang lầu 1 của
trại bệnh Lê Huân. Tôi đứng vịn lan can nhìn theo dáng đi của bạn cho đến khi bạn
khuất sau cánh cỗng lớn bệnh viện Huế. Bạn mặc áo ngắn tay mỏng manh màu
hồng nhạt và đội mũ cối trắng. Tôi đứng như thế rất lâu, hình ảnh và tình thương
bạn choáng ngập trái tim tôi.
Bạn là đứa trẻ thông minh, được sinh ra trong một gia đình quý phái. Chúng tôi
gặp nhau trong năm đầu tiên trung học, ở tuổi mười ba, cùng trường cùng lớp.
Bạn từ một trường tiểu học Pháp trong thành phố qua. Tôi từ một trường tiểu
học ở miền quê nghèo khó đến. Cả hai thi đậu vào lớp đệ thất năm đó. Bạn học
trường Pháp, nhưng lại giỏi Việt văn. Tính tình hòa nhã, nhẹ nhàng, được thầy
thương, bạn mến.
Chơi với nhau, nhưng thuở ấy tôi không hề tự hỏi, cái gì đã kết nối tình thân giữa
chúng tôi. Cứ như thế, chúng tôi đã bên nhau cho đến ngày khôn lớn. Cho đến
ngày chúng tôi trưởng thành, chia nhau công việc trong cái xã hội đầy tai ương,
chiến tranh và chia lìa.
Trong vòng xoáy bạo lực, có một sức mạnh khủng khiếp cuốn hút rất nhiều người từng là nạn nhân trở thành thủ phạm. Sự hả hê say máu của “những công cụ của bạo lực” này vừa giải tỏa những khủng hoảng, uất ức dồn nén của những bất công có trong mọi khía cạnh của đời sống như một cách trả thù đời, vừa tạo ra chất kích thích được tự khẳng định mình trong sự tàn nhẫn mà cả bản chất lẫn hành động lột tả cách trung thực và chính xác: sự hoang dã bán khai.
Với tấm bình phong giữ gìn an ninh trật tự, chính quyền tự tung tự tác trong thứ luật phát xuất không phải từ nền văn minh hoặc tinh thần thượng tôn pháp luật, nhưng từ chính cái “tôi hư hỏng”, được chế độ bao che và khuyến khích: “Tao là luật!”. Với tấm bình phong là “nhân dân” góp phần bảo vệ trật tự trị an, gọi tắt là dân phòng, “luật” ấy được thi hành qua lối hành xử “chuyên chính” với chính đồng bào của mình, những người đấu tranh cho quyền con người, trong đó có họ; quyền dân sinh, trong đó có họ; quyền được sống, trong đó có họ; quyền bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, trong đó có họ; quyền được bạch hóa những dự án phát triển kinh tế cấp quốc gia, trong đó có họ… Họ cho thấy sự man rợ không chỉ giới hạn vào tầm mức “bán khai”, mà còn là “hoang dã”!
Dự án giao thông thủy xuyên Á kết nối với Vân Nam-Trung Quốc trên sông Hồng “lợi bất cập hại”. Lợi thì chủ đầu tư và các “cổ đông” được hưởng nhưng tác hại thì toàn dân phải gánh chịu. Trung Quốc ngày càng tác động mạnh và chi phối nguồn nước ở cả sông Hồng và sông Mekong. Họ xây dựng tràn lan các nhà máy thủy điện bất chấp các hậu quả ở hạ lưu, thậm chí cho đến nay vẫn không cho các nước trong lưu vực sông được biết quy trình vận hành các nhà máy thủy điện vv ... Dự án sông Hồng mới chỉ là ước tính khoảng 1,1 tỷ đô la Mỹ nhưng sẽ đội giá lên rất cao khi phải tính đúng, tính đủ ngoài việc tạo điều kiện giao thông thủy thuận lợi đến Vân Nam , còn phải bổ sung hàng loạt các công trình để đảm bảo lấy nước ở hạ du vv… trong khi tiềm lực tài chính thì có hạn. Lúc đó, ai, thế lực nào sẽ nhẩy vào để làm người chi phối, điều hành hoặc “sân sau” cho dự án tỉ đô này?Về mặt an ninh và quốc phòng, chấp nhận dự án này đồng nghĩa với bán nước theo cả nghĩa đen. Đất nước này, không phải của riêng ai. Nhân dân yêu cầu phải hoàn toàn chấm dứt nạn chặt, xé, băm vằm đất nước rất tùy tiện theo lợi ích và quyền lực "nhóm" như đã xảy ra trong mấy chục năm qua!Bộ Kế hoạch và đầu tư vừa có văn bản đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, thông qua chủ trương đầu tư Dự án giao thông thủy xuyên Á (kết nối với Trung Quốc) trên sông Hồng kết hợp thủy điện theo hình thức BOO (xây dựng, sở hữu, vận hành).
Tác giả note là người trực tiếp xuống đường , bị bắt giữ hơn 12g .chị là cựu BTV báo Phụ nữ TP ,là vợ của cựu TBT Báo pháp luật thành phố Nguyễn Minh Lộc [ Nam Đồng ] , là thân mẫu của một nhà báo - báo Thanh niên. không thấy cả 2 tờ báo đăng bài này nhỉ ? đặc biệt là PLTP (ghi chú của Đỗ Trung Quân facebook)
smile emoticon
Bị bắt giữ nhưng thật tình lòng tôi vui . Vui vì chính mắt mình chứng kiến mọi chuyện để thấy đau cùng nỗi đau của mọi người . Và tôi sẽ làm NGƯỜI KỂ CHUYỆN một cách trung thực nhất .
Ra khỏi nhà lúc 9 giờ nhưng do nhầm địa điểm biểu tình , phải đi loanh quanh đến gần 10 h tôi với hoà nhập được với dòng người biểu tình đang di chuyển từ công viên 30/4 sang Nhà thờ Đức Bà . Mặc dầu tất cả đoàn người biểu tình giương cao biểu ngữ , ngồi hoặc đi trong ôn hoà nhưng đám công an , cảnh sát cơ động , thanh nien xung phong và một lô lốc áo xanh dương , cùng đám người mặc thường phục cố tình thọc sâu vào nhóm biểu tình nhằm xé lẻ đoàn người thành từng nhóm nhỏ bị cô lập .
Image copyrightOtherImage captionNhiều người xuống đường vì thảm họa cá chết tại Việt Nam vì nỗi lo với môi trường sống
Ngày 8/5 tại Sài Gòn, cuộc xuống đường vì thảm họa cá chết đã có xô xát. Người biểu tình cáo buộc bị an ninh đánh và trên mạng có cả hình ảnh lực lượng an ninh cũng gặp thương tích. Cuộc rượt đuổi và xô xát diễn ra ngay tại khu vực Nhà thờ Đức Bà – trung tâm Quận Một.
Trước đó vài ngày, giữa phố đi bộ Nguyễn Huệ, trung tâm vui chơi của giới trẻ Sài Gòn, hai thanh niên chỉ chừng hai mươi tuổi đã dán lên mặt mình hình ảnh của bộ xương cá, ngồi tọa kháng trước ánh mắt tò mò của bao người cùng tuổi khác trong buổi tối của trung tâm Quận Một.
Trên tờ giấy cầm trước ngực, Lầu Nhật Phong viết “Tôi yêu cầu chính quyền Việt Nam phải nhanh chóng thực hiện và công bố kết quả điều tra cụ thể, minh bạch và đáng tin cậy vè sự việc cá biển chết hàng loạt ở Vũng Áng.”
Sự im lặng
Những hình ảnh tưởng chừng vô cùng dễ thấy đã không thể xuất hiện trên bất cứ trang báo nào tại Việt Nam. Nếu ai đã từng xem Kênh 14, Yan News hay Yeah1, sẽ nhận ra một trận hẹn đánh nhau của hai cô bé hot girl giữa phố đi bộ Nguyễn Huệ cũng sẽ được tường thuật đầy đủ từng giây phút trên các trang mạng của giới trẻ.
Một bộ quần áo mới lạ mắt của cô ca sĩ, một chú cún xinh xắn xuất hiện, tất cả sẽ ngay lập tức lọt vào ống kính của những tay săn ảnh thường xuyên xuất hiện ở khu vực trung tâm sôi động này.
Còn hai người trẻ tọa kháng, và hàng trăm người xuất hiện ngay trung tâm Nhà thờ Đức Bà, đã phải đối diện với sự im lặng của truyền thông tại Việt Nam. Người đọc đã dùng mọi ngôn từ khó chịu để đặt câu hỏi tại sao một cô ca sĩ dắt chó đi dạo các anh cũng chụp được, còn hàng trăm người xuống đường, thể hiện điều họ mong mỏi và bị trấn áp, sao không một trang nào viết về sự kiện đó?
Như mọi khi, nhà báo tại Việt Nam không viết về các cuộc biểu tình trên trang báo được xuất bản Lẽ đương nhiên, nếu họ có viết cũng không thể đăng và không ai đăng.
Người nổi tiếng tại Việt Nam không nói về chính trị nếu họ còn muốn xuất hiện trên sân khấu hay trong những đêm hát phòng trà, trong những game show đắt tiền hay những cuộc họp fan hâm mộ đông đúc.
Người trẻ Việt Nam không nói về chính trị, bởi họ có thể bị vây hãm bởi những công văn đuổi học, rắc rối kỷ luật nếu lỡ ai đó chụp lại ảnh họ có mặt trong cuộc biểu tình và gửi cho nhà trường.
Lần đầu tiên
Image copyrightOtherImage captionMột thanh niên 16 tuổi được người dân giúp đỡ khi bị xịt hơi cay
Nhưng lần đầu tiên, ngày 8/5 ở Sài Gòn, người ta thấy những thanh niên còn rất trẻ bị đánh. Họ cầm trong tay những tấm biển "Xin đừng vô cảm, cần minh bạch Formosa", "Yêu cầu chính phủ lên tiếng nguyên nhân cá chết? Biện pháp xử lý? Khắc phục?", "Bảo vệ môi trường, xin đừng vô cảm". Họ chỉ mới 16, 17 tuổi, ở thời điểm mà mối quan tâm của họ chỉ là mặc gì đẹp, học sao cho giỏi hay làm sao để trở nên “ngon lành” trong mắt bạn cùng lứa.
Lần đầu tiên, xuất hiện một thanh niên trẻ chỉ 16 tuổi bị “xịt hơi cay” theo những người tại hiện trường viết lại. Điều gì đã khiến cậu thiếu niên này bước xuống đường, mà không phải là một buổi sáng Chủ Nhật ngồi chụp ảnh selfie trong quán cafe cùng bạn bè, hay chạy xe máy đi phượt ở chỗ nào đó thật ngon lành? Điều gì đã khiến cậu bé này không còn sợ những vết đau trên thân thể mình, để bước ra Nhà thờ Đức Bà buổi sáng 8/5?
Người ta thấy một phụ nữ trẻ ôm con bị thương tích trên mặt. Chị ngồi khóc giữa những gương mặt phụ nữ trẻ ôm lấy chị và lau vết thương cho chị.
Chỉ vài giờ sau, những người nổi tiếng đã lần đầu tiên rời khỏi tòa thành an toàn thường nhật của họ, MC Phan Anh, diễn viên Thành Lộc, Lê Phương, Duy Khiêm Ngố đều nói về việc họ thấy một phụ nữ mà họ yêu quý bị tấn công trong cuộc tuần hành. Lần đầu tiên, chuyện “tụ tập đông người” không còn ở một "tinh cầu xa lạ" không ai nói đến nữa.
Cũng lần đầu tiên, người ta thấy vài thành viên trong ban nhạc Microwave cầm guitar xuống đường, hát lại chính ca khúc nổi tiếng của họ bằng lời mới: hát về sự lo lắng về biển, cá, môi trường.
Image copyrightOtherImage captionNgười dân xuống đường tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 8/5
Một nhà báo giấu tên nói với tôi: “Tôi vẫn đến Nhà thờ sáng hôm qua, và gặp rất nhiều đồng nghiệp của mình cầm máy ra đó để chụp, dù biết rằng sẽ không có tấm nào đăng báo được sau sự kiện đó.” –
Nhu cầu của anh, và những người cầm máy mang trong mình trách nhiệm thể hiện thông tin vẫn không chút nào nguôi đi. Họ vẫn sẽ chụp, chứng kiến, ghi nhận... dù không bản tin nào lên trang hay ra sạp báo.
Sau ngày biểu tình, một thành viên trên Diễn đàn Nhà báo Trẻ đặt câu hỏi: “Vụ biểu tình vì môi trường biển... Ngày chủ nhật vừa qua, em thấy nhiều phóng viên đi tác nghiệp. Sao không thấy báo nào lên bài nhỉ? Lý do nào mà các báo không đăng.... Trong khi các báo quốc tế đăng tin dồn dập.”
Diễn đàn có hơn 12.000 thành viên này là nơi thảo luận của rất nhiều nhà báo tại Việt Nam. Trong cả hai đợt biểu tình ngày 1/5 vả 8/5, diễn đàn này “có một ngày im ắng”. Gần như không ai viết gì về cuộc biểu tình diễn ra ở các thành phố.
Không vô nghĩa
Nhưng ngày 8/5 ở Sài Gòn, không có sự im lặng nào là vô cảm. Hình ảnh rõ nét nhất từ cuộc xuống đường vẫn được đưa lên mạng xã hội. Ca khúc vẫn được hát lên. Người trẻ thể hiện điều họ cho là quan trọng: môi trường của họ, cá của các vùng biển đang bị ảnh hưởng, và thiết thân hơn là sự rõ ràng cho những vấn đề đang được thảo luận ngay trên trang báo chính thống.
Trong ngày hôm qua, không có nhà báo nào từ bỏ nhiệm vụ tường thuật. Không có người trẻ nào mù lòa và dại dột. Không có nghệ sĩ nào vô cảm trước những ngư dân nghèo ngồi buồn rầu trên âu thuyền ở tuốt miền Trung xa xôi.
Image copyrightOtherImage captionNhiều người tham gia cuộc tuần hành bị cấm chụp ảnh
Thông điệp của họ cũng đơn giản như câu chuyện được bắt đầu: Từ một thảm họa cá chết, giờ đây người dân có thể làm gì để khắc phục hậu quả đó? Nguyên nhân ở đâu? Con của họ, những đứa trẻ lớn lên, sẽ còn gì ở môi trường chúng sống trong tương lai?
Như một phóng viên trẻ nói với tôi: “Tôi sẽ viết tất cả những gì có thể lên báo, đó là cách tốt nhất để người dân ở quê tôi có thông tin trong những lúc rối ren này.” – Quê của phóng viên này ở Quảng Bình, đang là một trong những tâm điểm của thảm họa cá chết này.
