Cư Vân NGUYỄN VĂN PHƯỚC *
Anh Nguyễn Đắc Xuân ở Huế gọi điện vào đề nghị viết bài tưởng niệm nhân ngày giỗ đầu của Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ. Nhớ hôm anh Mỹ mất ở TP Hổ Chí Minh, tôi kẹt công chuyện ở Đà Nẵng, không vào tiễn anh được, buồn và áy náy vô cùng. Thôi thì cũng nhân cơ hội nầy, ghi lại một vài kỹ niệm về anh như là một cách để bái vọng vậy.
Đà Nẵng: Những ngày biến động (1964-1966)
Nói theo người xưa, anh Mỹ và tôi là bạn vong niên, Anh hơn tôi hơn mười tuổi. Khi tôi còn là học sinh trường Phan Châu Trinh, Đà Nẵng, thì anh đã là giáo sư âm nhạc trường Bồ Đề và Phan Thanh Giản. Anh lại là cậu ruột của Vĩnh Kha, một đồng đạo và là bạn chí thân của tôi ở Tổng hội sinh viên Huế và những ngày biến động tại miền Trung từ 1963 đến 1966. Anh vừa là thầy vừa là cậu của bạn, phong cách lại quá nghiêm túc, mô phạm, nên khi gặp anh, tôi chỉ cúi đầu chào thầy mà không dám bắt chuyện.
Mãi đến năm 1964, khi tôi ở Huế vào Đà Nẵng tham gia cuộc tranh đấu chống Hiến chương Vũng Tàu. Từ chùa tỉnh hội, tôi được giao nhiệm vụ hướng dẫn đoàn biểu tình đến tòa Thị chính.. Khi đoàn biểu tình đến ngã ba Ông Ích Khiêm – Quang Trung thì anh Mỹ chạy chiếc vespa đến hỏi tôi:
- “Lộ trình thế nào hả Phước?”
-“Thưa thầy, theo đường Quang Trung về tòa Thị chính” tôi trả lời.
Anh Mỹ nói nhanh có vẻ rốt ruột:
-“Đã chuẩn bị ở tòa Thị chính chưa? Cảnh sát đang dàn chào đông nghẹt ở dưới đó, coi chừng đụng độ”.
Tôi giật mình, suy nghĩ nhanh, rồi hối thúc anh:
-“Thầy và em xuống đó trước”.
Anh không trả lời, quay nhanh đầu xe vespa. Tôi nhảy lên ngồi ở yên sau. Chúng tôi phóng nhanh xuống Tòa thị chính. Đó là lần đầu tiên chúng tôi nói chuyện với nhau và “cùng nhau hành động”.
Chuyện chỉ đơn giản như vậy, nhưng mãi đến sau nầy, khi đã là bạn của nhau, ở chung với nhau một phòng trong suốt hai năm trời, chuyện nầy cứ ám ảnh chúng tôi mãi… Chuyện là sau khi anh Mỹ và tôi bỏ đoàn biểu tình để xuống Tòa thị chính, thì đoàn biểu tình không đi theo đường Quang Trung như lộ trình đã vạch ra từ đầu, mà rẽ về đường Đống Đa, rồi xẩy ra vụ Thanh Bồ Đức Lợi… Gần đây có một số bài viết về vụ Thanh Bồ-Đức Lợi. Mỗi tác giả có thế đứng, cách nhìn riêng, nên cùng một sự kiện mà không bài nào giống bài nào, lại còn còn đưa ra những sự kiện mâu thuẩn nhau. Có người vỗ ngực xưng tên tự nhận là đạo diễn. Riêng anh Mỹ và tôi không nói và không viết gì về chuyện nầy. Nhưng mỗi lần nhắc lại, chúng tôi cảm thấy xốn xang. Chúng tôi thường dùng chữ “giá mà” trong nỗi xót xa và hối lỗi. Giá mà anh Mỹ không chạy đến báo động cảnh sát đang dàn chào ở tòa Thị chính. Giá mà tôi không bỏ đoàn biểu tình để đi theo anh Mỹ…và nhiều chữ giá mà nữa, …thì chắc là không có chuyện Thanh Bồ - Đức Lợi.
Năm 1966. tôi lại được Tổng hội Sinh viên Huế cử vào Đà Nẵng tham gia phong trào. Khi lực lượng tranh đấu chiếm toàn thành phố, lực lượng quân nhân, đa số là quân nhân Phật tử, lập chiến đoàn Trần Hưng Đạo, ly khai với Sài Gòn, Bác sĩ Thị trưởng Nguyễn Văn Mẫn cũng tham gia. Tôi được cử chiếm Đài phát thanh với đại úy Biệt Động Quân Tôn Thất Trực và phụ trách chương trình có tên dài ngoằng: “Tiếng nói nhân dân tranh thủ cách mạng Đà Nẵng”. Tất cả chương trình đều không thâu băng trước mà phát thanh trực tiếp. Mặc dù có các em học sinh tiếp tay, nhưng vừa viết bài vừa phải xướng ngôn, nên tôi mệt phờ người, nhiều lúc bài không viết kịp, tôi đành phải nói “bộ” (nói không có giấy, kỹ thuật nầy là tôi học được của anh Trần Anh Tuấn khi chúng tôi còn phụ trách chương trình phát thanh của Sinh Viên Huế, nay là Tiến sĩ Trần anh Tuấn, đang dạy các Đại hoc tại TP Hồ Chí Minh).
Phát thanh xong, tôi thường về ngay nhà Vĩnh Kha ở đường Lê Lợi, để ăn cơm và bàn nội dung chương trình phát thanh tiếp theo. Có một lần tôi gặp anh Mỹ ở đó, anh bắt tay tôi và khen chương trình phát thanh hay. Tôi thành thật:
-“Oải quá thầy ơi, viết mãi, đọc hoài rồi cũng cạn đề tài. Nếu được thầy giúp có thêm vài tiết mục văn nghệ thì chương trình sẽ hấp dẫn hơn”.
Anh cười và trả lời gọn:
- “Được thôi”.
