Họ là những nhà thơ. Họ quen nhau từ trước năm 1975.
Vào những năm chiến tranh trở nên khốc liệt, thơ của họ chỉ xuất hiện trên các tạp chí được gọi là tiến bộ như tạp chí Đất Nước, Trình Bày , Đối Diện. Những bài thơ đó họ ghi “tặng” hoặc “gửi“ cho nhau.Thường mỗi bài văn, bài thơ khi được viết để tặng hoặc gửi riêng cho ai, thì giữa tác giả và người được tặng hoặc có mối đồng cảm, hoặc có kỷ niệm mà chỉ hai người ấy mới chia xẻ được… Bài thơ “Mùa đông chiến tranh ở Huế” được viết và đăng trên tạp chí Đất Nước năm 1969, Ngô Kha đã đề tặng Diễm Châu:
“…tôi thấy người vô danh đi trên vỉa hè
Tìm kiếm kẻ thân yêu trên bảng số
Khi trời đổ mưa
Tôi thấy người chị
Tay cầm cây nhang
Với vầng mây cô đơn trải làm khăn chế…
Đối lại, nhà thơ Diễm Châu mỗi lần ra Huế dạy tại Đại họcVăn Khoa đều ghé lại căn gác của nhà thơ Ngô Kha ở tại số 42 Bạch Đằng hoặc xuống tận nhà của nhà thơ ở Thế Lại Thượng vừa thăm, vừa trò chuyện văn chương, thế sự cùng anh và một số bạn bè…Chính nơi ngôi nhà xưa cũ và khu vườn âm u này đã là cảm hứng của bài thơ “Như Một Đường Dây Hút Gió” cũng đăng trên tạpchí Đất Nước, cũng năm 1969 với lời ghi “gửi Ngô Kha”:
“...tôi trở về để nhìn tôi thiêu thân
Và nhìn em đội vòng gai hận thù rướm máu
Những ngọn đuốc năm xưa thắp màu hỏa hoàng lên áo ấy...”
Ở bài thơ nầy Diễm Châu có câu: “ em lặng lờ như tiếng hát, trong khu vườn cây vả cũng đơm bông.”Theo Diễm Châu, chính vì hạt sạn nầy, khi đăng lên, Ngô Kha nói cho Diễm Châu biết “cây vả đằng nhà không có hoa.” “Ấy chính là lý do...",Diễm Châu đáp ". Một vài anh em văn nghệ thân thiết với cả hai nhà thơ thường đem câu chuyện vui nhỏ nầy ra trêu chọc Diễm Châu.
Họ quý mến tài của nhau. Nhưng rồi họ sớm mất nhau.
Như đã biết, nhà thơ Ngô Kha đã bị công an cảnh sát tỉnh Thừa Thiên và thành phố Huế lúc bấy giờ (1973) bắt và thủ tiêu mất tích. Nhà thơ Diễm Châu, sau 1975, theo lời kể của nhà nghiên cứu Lữ Phương, nguyên là Thứ Trưởng Bộ Thông Tin thuộc Chính Phủ Cách Mạng Lâm Thời Cọng Hòa Miền Nam Việt Nam “... cuối cùng thì Đứng Dậy đóng cửa, Tin Sáng “hoàn thành nhiệm vụ” . Nhiều anh em chúng tôi phân tán đi kiếm ăn linh tinh. Lúc này, anh (NguyễnNgọcLan) đã hoàn tục, lập gia đình, cũng tập tễnh làm ăn bằng một nghề mới học: bán đồ gỗ cẩn xa cừ, nghe nói cũng chẳng khấm khá gì. Diễm Châu thất nghiệp, đi bộ lang thang trên đường phố vì mất xe đạp, trông thật nhếch nhác.Trần Tuấn Nhậm đi về miền Tây vượt biên không thoát và chết trong tù.Thế Nguyên mở quán nhậu sau chết vì tetanos. Hoàng Ngọc Biên bán cà phê, tụ họp anh em tán dóc cho vui…”(nguồn: Lữ Phương: Tưởng nhớ một người anh em (diendan.org/.../tuong-nho-nguyen-ngoc...).
Từ đó, họ mất nhau, nhưng luôn nhớ nhau.
Không biết nhà thơ Ngô Kha ở một nơi nào đó ngoài trần thế có còn làm thơ tặng Diễm Châu nữa không, nhưng riêng nhà thơ Diễm Châu trong suốt phần đời lưu vong ở Pháp mỗi khi làm thơ và dịch thơ của các nhà thơ khắp năm châu thì không khi nào quên người bạn thi sĩ tài hoa của mình...
...Vào năm 2005, tuy muộn màng, tôi cũng liên lạc được với nhà thơ Diễm châu. Qua nhà văn và họa sĩ Hoàng Ngọc Biên, tôi có được địa chỉ e-mail của nhà thơ Diễm Châu. Ngay từ lá thư hồi âm đầu tiên, nhà thơ Diễm Châu đã nhắc nhớ liền đến tình bạn giữa nhà thơ Ngô Kha và ông. Diễm Châu đánh giá thơ siêu thực của Ngô Kha rất cao. Diễm Châu viết: “...một người tôi không hỏi anh địa chỉ nữa: Ngô Kha. Ngô Kha với tôi có thể coi như bạn thân,mặc dù tôi không được biết gì nhiều về Ngô Kha. Khi giải phóng, tôi còn đeo cái đồng hồ Ngô Kha nhờ tôi sửa, nhưng vì lúc ấy Ngô Kha nằm tù nên tôi không gửi trả được. Thế rồi, trong cảnh náo loạn ở Sài Gòn, tôi bị giật mất cái đồng hồ ấy của anh Ngô Kha ở gần rạp cine Dakao rẽ vào con đường đi song song với đường Mạc Đĩnh Chi. Nhân dịp có đăng nhiều bài thơ của Becerra một nhà thơ trẻ mất vì tai nạn, người Mễ Tây Cơ, tôi có nhắc tới anh Ngô Kha, và để anh em Huế biết, tôi đã viết rằng tôi coi Ngô Kha như một nhà thơ sử dụng lối viết siêu thực hay nhất VN ở cả hai miền (bây giờ miềm Nam không còn hân hạnh được coi như một miền như thời tranh đấu!) Tất cả đăng trên website <tienve.org> ở Sidney, Úc. Tôi hy vọng anh em ở Huế nhận ra tôi, một người thân thiết của Ngô Kha. Tôi còn một vài kỷ niệm rất riêng rất yêu dấu với Ngô Kha...” (trích e mail gởi thứ tư, ngày 5 tháng 1 năm 2005 lúc 12:46 trưa, được chụp lại ở trên).
Tôi đã vào trang nhà cuả Tiền Vệ và đọc được phần lời bạt có đề cập đến điều nhà thơ Diễm Châu đã nhắc. Diễm Châu viết: “ ... Tôi đã trình bày với bạn đọc một số bài dịch của J. C. Becerra trên Tiền Vệ, nhưng mỗi lần quá ít ỏi, không thỏa mãn nhu cầu của bạn đọc! Bởi thế lần trước và lần này (là lần chót), tôi xin được giới thiệu toàn thể những bài đã dịch của tác giả nhưng chưa đăng, hy vọng không quá lạm dụng lòng tốt của các nhà biên tập Tiền Vệ. J. C. Becerra khiến tôi nhớ đến một người bạn cũ ở Huế, người đã sử dụng những hình ảnh siêu thực trong thơ, theo thiển ý tôi, hay hơn tất cả các nhà thơ Việt-nam từ trước tới 1975 ở cả hai miền. Bởi thế mà có lời tưởng niệm trên đây...” (Diễm Châu).
Nay thì hai người bạn chắc đã gặp nhau ở một nơi nào đó ngoài cõi nhân gian. (1) Biết đâu chừng, vì tình bạn văn chương của họ mà cây vả nơi xứ ấy lại “đơm bông”...
Trần Đình Sơn Cước
(1-2013)
_____________________________________________________________________________
(1)Nhà thơ, dịch giả Diễm Châu, tên thật là PhạmVăn Rao, sinh năm 1937 tại thành phố Hải Phòng. Tổng Thư Ký tạp chí Trình Bày ở Sài Gòn trước năm 1975. Ông cùng gia đình rời Việt Nam và định cư ở Pháp năm 1983. Ông mất ngày 28 tháng 12 năm 2006 tại Strasbourg, thường được ông gọi là Lộ Trấn, Pháp. Hầu hết tác phẩm của ông được đăng và công bố trên trang nhà TiềnVệ ở Úc, trong số đó có hai tập thơ :Mười bài ở Paris & những mảnh rời, và Việt Nam, Tổ Quốc Và Em. Ngoài ra, ông đã giới thiệu hàng trăm tác giả quốc tế qua hàng ngàn bản dịch Việt văn. (Dựa theo Lời chia buồn“ Vĩnh biệt nhà thơ/ dịch giả Diễm Châu” đăng trên trang nhà TiềnVệ).
(2)Ghi chú thêm về chiếc đồng hồ của nhà thơ Ngô Kha:
Sau khi bài viết trên được gởi đi, trong cuộc trò chuyện bằng điện thoại với nhà văn và họa sĩ Hoàng Ngọc Biên ở San Jose, California, Mỹ trưa thứ năm ngày 17 tháng 1 năm 2013,anh Biên cho biết là anh còn giữ tấm ảnh có nhà thơ Diễm Châu tay còn đeo chiếc đồng hồ của nhà thơ Ngô Kha. Anh đã sốt sắng lục tìm trong kho lưu trữ ảnh của anh trên máy vi tính và gởi cho tôi.
Sau khi bài viết trên được gởi đi, trong cuộc trò chuyện bằng điện thoại với nhà văn và họa sĩ Hoàng Ngọc Biên ở San Jose, California, Mỹ trưa thứ năm ngày 17 tháng 1 năm 2013,anh Biên cho biết là anh còn giữ tấm ảnh có nhà thơ Diễm Châu tay còn đeo chiếc đồng hồ của nhà thơ Ngô Kha. Anh đã sốt sắng lục tìm trong kho lưu trữ ảnh của anh trên máy vi tính và gởi cho tôi.
(Trong ảnh: cùng đứng phía sau với nhà thơ Diễm Châu là Yoshiharu Hasegawa, bạn của nhà văn Hoàng Ngọc Biên và Diễm Châu. Hàng ngồi phía trước là vợ chồng nhà văn Hoàng Ngọc Biên, Nguyễn Thu Hồng và hai con trai Tân Nhân,Tân Dân).
* Bài đã đăng trong tập san kỷ niệm 40 năm ngày mất Ngô Kha:
NGÔ KHA- HÀNH TRÌNH THƠ - HÀNH TRÌNH DẤN THÂN& NGÔI NHÀ VĨNH CỬU.
