 |
| GS CAO HUY THUẦN |
Vậy thì « Nhà
nước » được đẻ ra từ 1980 không phải là Nhà
nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh rồi ! Vì vậy, khái
niệm lẫn lộn như chỉ rối. Chẳng hạn, khi điều 9
đoạn 2 của Dự thảo sửa đổi viết : « Mặt Trận
(Tổ Quốc) cùng Nhà nước chăm lo và bảo vệ lợi ích
chính đáng của nhân dân », chữ « cùng »
trong đó thật là bí hiểm. Sao lại « cùng » ?
Nếu anh ở trong Nhà nước thì anh không thể « cùng »
được. Anh chỉ « cùng » với một cái gì hay
với ai là khi cái đó, người đó, ở ngoài anh, chẳng
hạn anh « cùng » với vợ anh. Vậy Mặt Trận ở
ngoài Nhà nước à ? Lại cũng chẳng hạn khi điều 29 của
Dự thảo sửa đổi viết : « Nhà nước tạo điều
kiện để công dân tham gia quản lý Nhà nước... »,
quái, ấy là một Nhà nước hay hai Nhà nước ? Nhà nước
nào tạo điều kiện ? Nhà nước nào được quản lý ?
Nếu là hai thì vô lý, vì làm gì có hai Nhà nước, cũng
như làm gì có hai mặt trời ! Nếu là một thì lại không
chính xác vì cái việc « tạo điều kiện » là
việc của các cơ quan Nhà nước, của chính quyền, trong
đó đáng lẽ có cả đảng Cộng sản như đã nói.
Hãy đọc lại Hiến
pháp 1946 : làm gì có chữ « Nhà nước » !
Bởi lẽ Nhà nước 1946 là nước, nước Việt Nam Dân Chủ
Cộng Hòa, và trong nước ấy chỉ có một chính quyền
thôi, gồm : Nghị Viện (Quốc Hội), Chính phủ, cơ quan
tư pháp, Hội đồng nhân dân và Ủy ban hành chánh ở các
cấp địa phương. Đó là các cơ quan của chính quyền
Nhà nước mà Hiến pháp quy định quyền hạn và trách
nhiệm cụ thể cùng các mối tương quan qua lại. Lúc đó
cũng có đảng chứ, và đảng cũng chi phối chính quyền
chứ, có thể lãnh đạo nữa trên thực tế, nhưng dù
lãnh đạo đi nữa, đảng cũng là một bộ phận của
chính quyền Nhà nước, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã
nhắc lui nhắc tới hoài mãi : « Đảng ta là đảng
cầm quyền ». Cầm quyền là cầm chính quyền trong
Nhà nước, chứ đâu có đặt bày ra một khái niệm « Nhà
nước » mông lung rồi giao cho nó cái phận sự của
anh quản lý, làm việc dưới một thế lực lãnh đạo
không pháp lý hóa được và cũng không muốn pháp lý hóa
vì pháp lý hóa thì hóa ra nó ở dưới luật mất rồi,
đâu còn tối cao nữa ! Tất cả nhập nhằng mà ai cũng
biết và cũng nói từ lâu trong quan hệ giữa đảng và
« Nhà nước » là do ở chỗ ấy : dẹp bỏ ngôn
ngữ pháp lý của Hiến pháp 1946 và thay vào đó hai khái
niệm chính trị bằng ngôn từ chính trị : « lãnh
đạo » và « quản lý ». Chừng nào hai khái
niệm chính trị ấy chưa làm đề tài để thay đổi tư
duy, sửa đổi Hiến pháp chỉ là thay đổi văn bản chính
trị này bằng văn bản chính trị khác, không ảnh hưởng
thực sự gì đến đời sống pháp luật.
Vậy thì Nhà nước
là gì, và vai trò đích thực của Nhà nước là gì ? Phe
tự do nói : Nhà nước là trọng tài. Phe mác xít nói : là
bộ máy nằm trong tay một giai cấp để bóc lột giai cấp
khác. Gác ra ngoài tranh luận lý thuyết ấy, điều chắc
chắn là lúc nhân loại đang còn ban sơ thì Nhà nước
chưa có. Xã hội đầu tiên của loài người chắc hẳn
là xã hội gia đình. Sau đó là thị tộc, đẳng cấp, bộ
lạc... Nghĩa là Nhà nước không phải là cách tổ chức
chính trị duy nhất của xã hội trong lịch sử nhân loại,
nhưng là cách tổ chức chính trị mới mẻ nhất, hoàn
hảo nhất. Nhà nước xuất hiện sau một quá trình tiến
triển dài của những cấu trúc xã hội ; những cấu trúc
này càng ngày càng trở nên phức tạp và càng được
phân biệt với nhau. Nhà nước là sản phẩm của quá
trình đó. Durkheim nói như vậy. Thuyết mác xít thì giải
thích : Nhà nước xuất hiện lúc mà những mâu thuẫn
giai cấp không thể dung hòa được nữa. Dưới cái nhìn
này hay cái nhìn kia, Nhà nước đều xuất hiện ngay khi
có một đầu não chính trị tách ra khỏi xã hội và làm
nhiệm vụ tạo lập trật tự. Trong học thuyết mác xít,
quyền hành từ xã hội mà ra nhưng lại có vẻ đứng lên
trên xã hội để ngăn chận không cho những mâu thuẫn
giai cấp đi đến mức làm tiêu diệt cả xã hội. Trong
tư tưởng Durkheim, Nhà nước là một cơ quan có lý tính,
có khả năng vượt qua những lợi ích và tranh chấp cá
nhân.
Dù thế nào đi nữa,
bản chất của Nhà nước là thống trị, thống trị bằng
cách ban hành những quy tắc mà công dân phải tuân theo,
nếu không thì sẽ bị trừng trị. Mà sự trừng trị của
Nhà nước thì hiệu nghiệm lắm, bởi vì Nhà nước có
độc quyền cưỡng chế bằng quân sự. Cưỡng chế, đó
là đặc tính của Nhà nước. Lịch sử của Nhà nước
là lịch sử của sự tập trung dần dà quyền hành cưỡng
bức vào tay những người cai trị, và Nhà nước được
đẻ ra lúc nó trở thành nguồn gốc chính đáng duy nhất
của quyền lực và bạo lực. Nói một cách khác, Nhà
nước chưa bao giờ chỉ làm công tác của một anh quản
lý tính sổ tính sách. Nhà nước làm ra luật, Nhả nước
ban hành luật, Nhà nước tạo ra các cơ quan để thi hành
luật, Nhà nước trừng trị sự vi phạm luật, Nhà nước
giải quyết những phân tranh xã hội, Nhà nước duy trì
trật tự : đó không phải là quản lý, đó là cai trị,
và Nhà nước nào cũng cai trị, kể cả Nhà nước xã hội
chủ nghĩa. Dù chỉ là trên danh nghĩa thôi, ai dám bảo
Quốc hội của ta không cai trị ? Ông là « cơ quan
quyền lực Nhà nước cao nhất » mà. Ai dám bảo ông
thủ tướng hiện nay không cai trị ? Cai trị, không
có gì khác hơn là soạn luật, làm ngân sách, thảo kế
hoạch, bảo vệ trật tự an ninh. Dù cho ông làm dưới sự
lãnh đạo của điều 4, bản chất của công việc ông
làm là chính trị, không phải hành chánh. Dù có điều 4
đi nữa, khi ông làm những công việc có bản chất chính
trị, bản chất quyền lực, bản chất cai trị rồi, thì
ông không phải là anh quản lý nữa. Cho dù có lúc ông
đội cái mũ quản lý, lúc nào ông cũng cai trị, hoặc là
cai trị thông qua bộ máy của đảng, hoặc là cai trị
thông qua bộ máy Nhà nước, hoặc là, nói cho chính xác,
thông qua bộ máy của Đảng - Nhà nước. Nói Nhà nước
không cai trị cũng như nói thiên lôi không có sét. Thiên
lôi không quản lý sét cho ai ở trên đầu, thiên lôi đánh
là đánh.
Bởi vì không có Nhà
nước nào quản lý cả, bởi vì đã là Nhà nước thì là
cai trị, là sử dụng quyền hành chính trị, quyền hành
ý thức hệ, cho nên vấn đề cố hữu đặt ra là : Vậy
thì đảng làm gì ? đảng ở đâu ? đảng « lãnh
đạo » như thế nào ?
Chỉ có hai cách để
giải quyết vấn đề. Một là đảng trực tiếp nắm hẳn
quyền chính trị, sử dụng trực tiếp mọi quyền hành
Nhà nước, và như vậy thì đừng phân biệt « lãnh
đạo » và « quản lý » nữa trong đầu óc
và trên giấy tờ, vì cả hai đã chính thức nhập làm
một. Hai là tách đảng ra khỏi Nhà nước như đã từng
tuyên bố lâu nay, và như vậy thì Nhà nước sẽ nắm
thực quyền và khái niệm « lãnh đạo » phải
quan niệm lại. Trong cả hai trường hợp, trường hợp
nào cũng cần có con gà và nắm xôi để cúng tiễn đưa
hương hồn anh quản lý về nơi chín suối.
*
Chuyện đã cũ, nói
đi nói lại sợ nhàm mà chẳng được lợi lộc gì. Thế
nhưng, mới cách đây mấy ngày thôi, hồi đầu tháng 11
này, báo Tuổi Trẻ có đăng bài phỏng vấn TS Nguyễn Sĩ
Dũng, phó chủ nhiệm văn phòng Quốc hội, mà nhan đề
làm tôi giật mình : « Đổi mới là
mệnh lệnh của
thời đại ». Dù đã từng nhiều lần lạc quan, rồi
thời đại vẫn qua mà đổi mới vẫn cứ là mệnh lệnh,
tôi vẫn muốn tiếp tục lạc quan khi đọc đoạn cuối
của bài phỏng vấn, trong đó ông phó chủ nhiệm kể lại
lần gặp cố thủ tướng Võ Văn Kiệt vài tuần trước
khi ông mất :
« Lúc bấy giờ
tôi có nói rằng cần phải hết sức tránh việc hình
thành hai nhà nước trong một đất nước. Chúng ta có thể
nghiên cứu nhất thể hóa sâu rộng hơn, như Singapore
chẳng hạn, để Đảng lãnh đạo thật sự « hóa
thân » vào Nhà nước... Tôi cho rằng hiện nay đây
là nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất để đổi
mới nền quản trị quốc gia của chúng ta ».
Nói với ông Kiệt
thì chỉ cần nửa lời ông cũng hiểu, vấn đề là có
ai khác nữa hiểu như ông ? Ông phó chủ nhiệm nói thêm
: « Thật ra, nhất thể hóa cũng
đã được Đảng ta
đề ra, chứ không phải là điều gì mới mẻ cả ».
Đúng vậy, không có gì mới. Bản thân tôi cũng đã nói
cách đây hơn hai mươi năm. Nhưng nói mà ai nghe ?
Dù vậy, mấy lời
tâm huyết của TS Nguyễn Sĩ Dũng là tiếng nói của trí
tuệ thức tỉnh, buộc trí thức phải lưu tâm. Cảm tạ
lời nói đó, tôi nghĩ rằng : giá như Quốc hội chỉ đem
vấn đề trọng yếu đáng nói này ra bàn thôi và gác qua
một bên mọi chuyện hoa lá cành khác trong Dự thảo thì
quả thật thời đại sẽ ăn mừng cho Việt Nam. Dù ăn
mừng quá muộn.
Cao Huy Thuần
Nguồn diendan.org
