Trần Mộng Tú
Cuối năm âm lịch, trời Tây Bắc vẫn
còn lạnh lắm vì mùa đông chưa đi qua. Vân sửa
soạn bàn thờ đón Xuân, mời ông bà cha mẹ hai bên nội
ngoại về ăn Tết với con cháu.
Bánh trái, hoa quả, nhang nến, không dám thiếu một
thứ gì trên bàn thờ tổ tiên truyền thống của
người Việt Nam. Vân còn nhớ bày lên bàn thờ những
món rất riêng tư mà cha mẹ thích khi còn sống.
Vân cố tìm cho được một bó hoa huệ
trắng, là loại hoa mẹ thích nhất trưng lên bàn thờ
và cái điếu cày cho cha. Cái điếu cày này không phải
là cái điếu cha Vân dùng gần một thế kỷ
trước ở quê nhà mà là cái điếu Vân mua cách
đây mới hơn mười năm, khi Vân về Việt
Nam thăm quê ngoại ở Thái Bình. Cái điếu làm bằng
tre, một nghệ nhân nào đó đã khéo tay chạm trổ
trên cái vỏ tre còn màu xanh hình một con rồng. Vân nghĩ
ngay đến cái điếu cày của cha ngày bé Vân
được nhìn thấy.
Vân còn nhớ hồi đó, có một lần theo
cha đến nhà họ hàng, cha được mời hút
thuốc bằng “Điếu Bát” Trông đẹp và sang
hơn, tiếng kêu cũng lạ hơn. Nhưng cái đẹp
ấy không thấy phù hợp với vẻ say bí tỉ của
người hút bằng “Điếu Cày”.
Mỗi năm khi Vân bày cái điếu cày lên bàn thờ,
chồng Vân đều cười Vân lẩn thẩn, anh
nói:
-
Em ơi, nếu bây giờ cha còn sống, cha sẽ nói
em mua cho cha cái E-Cigarette
rồi. Ngay cả đến điếu bát, cha
cũng chê chứ đừng nói đến điếu cày.
Vân cãi bướng:
-
Kệ em, em vẫn thích nhìn thấy cái điếu cày
bày trên một cái bàn thờ tổ tiên ở Mỹ. Em có thấy
sau này, khi hồi cư về Hà Nội, cha hút thuốc lá
Melia vàng.
Nhưng hình ảnh em bắt gặp khi mới lớn,
cha say thuốc lào với cái điếu cày ở nhà quê, vẫn
làm em nhớ nhất.
Ngậm ngùi một lúc, Vân nói tiếp:
-
Anh biết không, cái điếu cày là hình ảnh tượng
trưng hay nhất cho nông dân miền Bắc Việt Nam. Em
nhớ bài học thuộc lòng “Bức tranh quê” của Trần
Trung Phương có chiếc điếu cày trong đó, để
em đọc một đoạn cho anh nghe:
U
ơi con đói lắm rồi
Con vào trong bếp bưng nồi cơm ra
U
đang thái dở đĩa cà
Hay con gượm tí đợi cha con về
Trăng nhòm xuống cánh đồng quê
Trời
sâm sẩm tối bốn bề tỏa sao
Cha tôi đã dắt trâu vào
Nghỉ ngơi hút điếu thuốc lào say sưa
Mẹ
tôi đi cất cái bừa
Dỡ
mo cơm nắm còn thừa sáng nay.
Điếu thuốc lào đó chắc chắn là
hút bằng chiếc điếu cày rồi. Đúng không nào?
Chồng Vân nói:
-
Nhưng em bày cái điếu cày của em lên bàn thờ
ở Mỹ anh trông nó cũng lạc lõng như hình ảnh
của ông Điếu Cày mặc lễ phục, thắt
nơ đi nhận giải thưởng Tự Do Báo Chí.(*)
-
Tại sao anh lại cho là lạc lõng?
-
Tại vì nhiều lý do lắm. Có lẽ con mắt của
anh nó lệch lạc. Này nhé: cái khuôn mặt xương
xương còn rất nhiều nét bàng hoàng, cái nụ cười
vừa hạnh phúc vừa gường gượng của
ông trông tội nghiệp lắm. Em biết không, anh đoán,
chỉ đoán thôi nhé. Khi đi nhận giải, khi đứng
chụp hình, trong bao tử ông bao lời khen, lời chê,
như tiếng cánh của đàn ong, đàn ve cùng cất
lên một lượt. Rồi, cái hình ông Điếu Cày
đứng giữa ông bà John và Diane Foley anh thấy thật
cảm động. Hai ông bà này đi dự, đại diện
cho người con ký giả của ông bà là James Foley bị
quân khủng bố ở Syria chặt đầu hồi
tháng 8 vừa qua. Ông Điếu Cày chắc thấy mình may mắn,
và trách nhiệm nặng lắm.
Vân vẫn cố cãi chồng:
-
Nói như anh thì ông Điếu Cày cứ nên ở Việt
Nam, cứ nên tiếp tục vào tù, ra tù, tiếp tục tranh
đấu gần như tuyệt vọng à?
-
Anh không có ý nói thế, em đừng hiểu sai ý anh.
Thế em không thấy mấy ông sang trước Điếu
Cày à? Ông nào sang đây cũng bị người ta bắt
làm anh hùng ngay. Bị cộng đồng này, tổ chức
kia kéo đi mỗi nơi một mảnh và mảnh nào
cũng bị dán những cái nhãn rất lạ. Đôi khi
tưởng như là cái nhãn đó viết ra không bởi những
người cùng một phía với mình.
Ít ai
nghĩ rằng, họ thoát ra được để bảo
toàn mạng sống là điều mình nên
mừng.
Cứ ở trong nước rồi ngồi tù, hoặc bị
giết chết, mình có mong cho họ
như vậy
không?
-
Chuyện chính trị em kém lắm, nhưng sao bất
kỳ ở đâu trên thế giới, mỗi lần có
người tranh đấu, thoát ra được nhà tù cộng
sản đến phần đất tự do, chỉ sau một
thời gian em không nghe thấy tên họ được nhắc
đến nữa.
-
Chuyện ra đi từ một nhà tù cộng sản
như từ cõi chết trở về cõi sống. Kỳ vọng
ngay họ phải làm được điều này hay
điều kia chưa chắc đã là đúng đâu.
Em có nhớ
ông Solzhenitsyn của Nga thậm chí
còn không viết được tác
phẩm nào ở hải ngoại nữa kìa. Bao nhiêu người
Tàu thoát ra khỏi Trung Hoa
sau vụ Thiên An Môn từ 1989 làm được gì?
Trước tiên là mừng cho họ được sống
yên lành, thoát chết đã.
Vân vừa nghe chồng nói vừa xếp đặt
bàn thờ. Thật ra những tiếng nói của chồng
không còn lọt vào tai Vân nữa, chị đang khe khẽ khấn:
“Cha có linh thiêng thì về nhận tấm lòng thành của
con, con vẫn yêu quý cái hình ảnh cha say thuốc lào bằng
cái điếu cày khi con mới lên 7 tuổi.
Xin cha cũng phù hộ cho ông Điếu Cày
còn nguyên là cái điếu cày, đừng bị ai chẻ
ông ấy ra như chẻ tre.”
Vân rưng rưng nước mắt, thắp ba
nén nhang vái bàn thờ. Chị nhìn lên tờ lịch treo trên
tường, cố nén một tiếng nấc, quay lại,
dúi đầu vào ngực chồng.
-
Sắp bốn mươi năm rồi đó anh.
Chồng Vân mắt cũng đỏ hoe, vòng tay
ôm, cúi xuống hôn nhẹ trên mái tóc đã ngả mầu khói
nhang của vợ.
tmt
Xuân Ất Mùi- 2015
(*) Điếu Cày Nguyễn văn Hải,
đi nhận Giải Báo Chí Tự Do- CPJ (Committee to Protect
Journalists) ngày Nov.25th 2014 ở New York-
Giải này ông được trao năm 2013, khi
còn ở trong tù.
