Gửi Lữ Kiều
Trong một bài viết, bạn kể về tuổi thơ tôi như thế này : …Tôi đã yêu bạn ấy biết bao. Có một ngày rất trẻ, bạn nằm bệnh viện, tôi đến, ngồi bên bạn, nắm tay bạn.Thuở đó bạn là một đứa trẻ cô đơn. Tôi truyền tình cảm của tôi cho bạn qua cái nắm tay hồn nhiên tuổi 13.
Đó là kinh nghiệm chia sẻ đầu tiên của đời tôi. Đúng như lời bạn. Khi bạn ra về, tôi đã tiễn bạn một đoạn trên hành lang lầu 1 của trại bệnh Lê Huân. Tôi đứng vịn lan can nhìn theo dáng đi của bạn cho đến khi bạn khuất sau cánh cỗng lớn bệnh viện Huế. Bạn mặc áo ngắn tay mỏng manh màu hồng nhạt và đội mũ cối trắng. Tôi đứng như thế rất lâu, hình ảnh và tình thương bạn choáng ngập trái tim tôi.
Bạn là đứa trẻ thông minh, được sinh ra trong một gia đình quý phái. Chúng tôi gặp nhau trong năm đầu tiên trung học, ở tuổi mười ba, cùng trường cùng lớp. Bạn từ một trường tiểu học Pháp trong thành phố qua. Tôi từ một trường tiểu học ở miền quê nghèo khó đến. Cả hai thi đậu vào lớp đệ thất năm đó. Bạn học trường Pháp, nhưng lại giỏi Việt văn. Tính tình hòa nhã, nhẹ nhàng, được thầy thương, bạn mến. Chơi với nhau, nhưng thuở ấy tôi không hề tự hỏi, cái gì đã kết nối tình thân giữa chúng tôi. Cứ như thế, chúng tôi đã bên nhau cho đến ngày khôn lớn. Cho đến ngày chúng tôi trưởng thành, chia nhau công việc trong cái xã hội đầy tai ương, chiến tranh và chia lìa.
Bạn là một thầy thuốc giỏi, một nhà văn , nhà thơ và ở tuổi nhi bất hoặc là một họa sĩ. Năm 1982 bạn in tập thơ LÃNG CA và dành cho tôi viết tựa. Tôi có những người bạn từ thời thơ ấu mà cho đến nay họ vẫn tiếp tục có mặt cạnh đời tôi như những bóng mát của hàng cổ thụ từng che nắng cho không biết bao thế hệ rồi. Cuộc đời bao giờ cũng khắc nghiệt và vô tình. Còn thời gian thì lạnh lùng, tàn nhẫn không kém. Chỉ có trái tim tôi là còn đập mãi và không như thời gian kia, tôi càng cảm nhận được sự thủy chung, không tàn phai của nó – cho đến khi nó ngừng lại. Nó ngừng lại trước cánh cửa im lặng. Và khi ấy có câu hỏi nào từ bờ thẳm của kiếp người vọng tới, thì việc trả lời thuộc về tôi hay các bạn – hay chỉ có thể ở người làm thơ, thi sĩ ?
Năm ngoài bốn mươi tuổi có lần trở về đứng cạnh dòng sông đã xa cách nhiều năm, nhìn màu nước vẫn xanh, cây cầu vẫn trắng, đưa tay ngắt một lá cỏ ngậm giữa vành môi, lắng lòng mà nghe thử mùi mộng mơ của thời mười lăm mười sáu có còn? Rồi lòng ngậm ngùi nhìn xuống hai bàn tay mình để thấy những ngón chập chờn như con sông trăm nhánh mờ dần bởi sương hôm. Tuổi bốn mươi, màu bông lau chập chờn trong tóc. Đứng nhìn thành quách cũ soi mình trên dòng sông thơ ấu, thử điểm mặt bạn bè.Những khuôn mặt một thời có trái tim nồng nàn vô cùng trong sáng ấy, giờ đây ở rải rác, xa nhau đến muôn trùng.
Khổ đau, bất trắc, niềm vui,tiếng thở dài đằng sau một khuôn mặt băng lạnh như dòng sông kia, còn viên cuội nào có thể gây ra những gợn sóng? Có đau đớn nhẹ nhàng như tấm lòng lãng mạn thời mới lớn, nhưng đôi khi cũng mênh mông khốc liệt làm sao! Đời sống, kỷ niệm, tình yêu, quê hương… May mắn thay cho chúng ta còn gặp lại cả dĩ vãng của mỗi đời người, còn giữ được cách nhìn, cách rung động ngàn năm, cái cảm xúc mới mẻ ở mọi thời, cái nồng nàn bất trắc muôn đời trong một tập thơ. Tập thơ mang tên LÃNG CA. Hẳn Lữ Kiều không phải băn khoăn nhiều khi chọn một cái tên tưởng như giản dị ấy đặt cho tác phẩm mà anh đã sáng tác qua nhiều thời kỳ trong cuộc đời mình. Bởi tấm lòng anh, quan niệm sống, phong thái chấp nhận hay từ khước những gì mà cuộc đời dành cho (dù hạnh phúc hay khổ đau đến đâu), bao giờ cũng bao dung, điềm tĩnh.
Đọc LÃNG CA của Lữ Kiều, có những bài làm cách nhau đến hai mươi năm. Có cái vu vơ thời mới lớn, nhưng cũng có cái nồng nàn xót xa trong đôi mắt đã mỏi thời gian. Cái ước mơ sáng trong của một thời và những tai ương của một thời khác. Thật xót xa, nhưng có hề chi, khi lòng đã mở sẳn cho đời, dù trái tim kia đã hơn một lần đau đớn về thời gian đã mất. Mùa hè năm chúng tôi mười sáu tuổi, đã ngồi lại với nhau, nói chuyện văn chương và làm báo! Tôi không biết từ đâu bạn lấy bút hiệu Lữ Kiều. Còn tôi vì thương bạn và muốn giữ tình bạn bền lâu, đã thân thiết chọn bút hiệu hiện nay cho mình từ đó. Sau nhiều lần họp bàn, phần lớn ngồi trên các giường ruộng khô, bên cạnh Ngy Hữu và Hoài Linh, tờ Gió Mai viết tay số đầu tiên với bốn tác giả, mà Lữ Kiều luôn là cây bút đầu đàn. Gió Mai đều đặn ra được nhiều số.
Về sau khi chúng tôi đã ra đời, dù mỗi người làm việc mỗi nơi, cách xa nhau, nhưng sự kết nối văn nghệ vẫn không gián đoạn. Lữ Kiều tuy làm việc tận đảo Phú Quốc, vẫn là gạch nối với hết thảy bạn bè. Có dịp là chúng tôi bay về quy tụ bên nhau ở một thành phố. Tiếp Gió Mai, Ý Thức đã hiện diện trong một lần gặp gỡ như thế.
Lữ Kiều và tôi từng san sẻ nhau những rung động tình cảm đầu đời, nhớ những đêm, bạn rủ tôi đạp xe ngang nhà người bạn gái chỉ để nhìn vào khung cửa sổ còn sáng đèn ở bàn học, rồi quay về. Những cuộc tình của chúng tôi trở thành ký ức không phai nhòa của nhau, cho đến nay, khi tuổi đã như gió heo may về… Rồi bắt đầu chiến tranh, tuổi trẻ thế hệ chúng tôi cũng bắt đầu với những tổn thất, chia lìa đau đớn. Những bạn học chung bàn chung lớp ngày nào, nay ở bên này bên kia cuộc chiến, có nhiều bạn đã nằm xuống bởi ý thức hệ viễn vông. Lữ Kiều và tôi đều nhập ngũ. Ra trường bạn về Phú Quốc điều trị cho tù binh trong một trại tù lớn; vài năm sau bạn được chuyển lên trường Võ Bị Đà Lạt. Còn tôi lao đao với những cuộc đấu tranh vô nghĩa, để bị thuyên chuyển từ tổng y viện ở Đà Nẳng ra sư đoàn bộ binh, rồi về Quy Nhơn, cho đến ngày tàn cuộc chiến. Sau ngày miền Nam bị bức tử, chúng tôi, cả thế hệ của lứa tuổi 30- 35 đều vào cái trại tù của người miền Bắc “chiến thắng” để chôn vùi tuổi trẻ của mình trong sự căm thù ngu muội! Ở hoàn cảnh nào, Lữ Kiều cũng sống kiên định, giữ khoảng cách với chế độ, dù đang phải sống cùng.
Thời làm Gió Mai, rồi Ý Thức, chúng tôi không nghĩ Lữ Kiều sẽ là họa sĩ. Thế mà rồi ở tuổi ngoài 40, bạn đã có cuộc triển lãm đầu tiên, ngay ở phòng mạch của mình. Rất đông bạn bè và khách xem tranh tham dự. Cũng như lần in tập thơ Lãng Ca, lần này bạn cũng dành cho tôi viết lời giới thiệu trên brochure, cùng với bài của họa sĩ Đinh Cường.
Lữ Kiều trước và sau năm 1970 viết kịch, truyện ngắn, làm thơ. Anh viết không nhiều, nhưng mỗi sáng tác đều để lại ấn tượng trong người đọc. Về thân phận con người. Về thái độ sống, nhất là thái độ kẻ sĩ. Cạnh những bén nhạy của một nghệ sĩ, còn nỗi cảm xúc của người thầy thuốc, Lữ Kiều đã rất gần gũi với hạnh phúc cũng như khổ đau của từng số phận. Anh thường xuyên bị ám ảnh bởi cảnh đời chung quanh, mà một thời những ám ảnh đó đã bộc lộ trong văn xuôi của mình. Giờ đây sau nhiều năm dài im lặng, Lữ Kiều giới thiệu chúng ta những tác phẩm mới không phải bằng chữ in, mà bằng sắc màu hội họa.
Lữ Kiều vẽ. Anh không xuất thân từ một trường mỹ thuật. Tự tìm tòi. Bắt đầu cầm cọ từ những năm 80. Cũng những ám ảnh, bức xúc đó, ngày trước Lữ Kiều viết thì nay Lữ Kiều vẽ. Trong hơn 20 bức tranh được trưng bày, bên cạnh Hoa và pipe nhẹ nhàng như một bài thơ; Nhan sắc, Như Sương, Một cõi riêng ẩn dấu nỗi cô đơn như các truyện ngắn; còn có Cõi lòng ta, Tai ương 1, 2, 3, Cá thức tỉnh như những nhân vật kịch nội tâm của anh ngày trước. Lữ Kiều vẽ bằng sự say mê và với cả tấm lòng. Không khí trong tranh đã nói lên điều đó. Và người xem cũng bằng tấm lòng như thế khi đến với phòng tranh Lữ Kiều. Dù cho chữ nghĩa trên các bài tựa này nhỏ nhoi, tầm thường như thế nào, cũng chỉ muốn nói lên sự có mặt của tôi bên cạnh bạn trong những khúc quanh của cuộc đời.
Ở tuổi này nhìn lại, đôi khi tôi thấy mình đã bất công với bạn quá nhiều. Tôi đã sai lầm khi muốn bạn phải như thế này thế kia, với tài năng, trí tuệ bạn. Tôi chưa hiểu cái nghiệp dĩ, số phận ở mỗi người. Tại sao tôi có thể viết những câu thơ mặt trời mọc mỗi ngày/ trên con đường em đi tới/ miền hạnh phúc lưu đày/ vùng khổ đau sáng chói mà tôi không chịu hiểu bạn. May thay bạn đã nhận ra. “Giờ đây, tôi hiểu ra trong nhiều loại bất công của cuộc đời, thì bất công trong tình bạn là đáng yêu hơn cả.”
Ngày tôi rời đất nước ra đi, bạn tặng tôi chiếc lá bồ đề gốc cây Phật giác ngộ. Tôi đã treo chiếc lá đó bên bàn viết của mình. Rồi, dù không gian có rộng lớn đến đâu, tuổi đời có chồng chất thế nào, đôi chân còn bước tới, thì những người bạn vẫn còn gặp gỡ. Bây giờ gặp nhau không phải để vồ vập như trước, mà để lặng lẽ nhìn những sợi trắng chập chờn trong tóc nhau. Có lần bạn đến Mỹ. Tôi đón bạn ở phi trường, đưa bạn đi quanh thành phố nơi tôi đinh cư. Dĩ nhiên chúng tôi không còn trẻ, nhưng đam mê của một thời xa xưa hình như vẫn còn, khi bạn hỏi tôi về những đôi mắt mong manh, thấp thoáng muộn màng nơi đất khách. Tôi nói với bạn, đã gần cuối đường đời, phải biết bỏ đi những gì cho nhẹ gánh, ngay cả những giấc mơ. Tôi đã có những giấc mơ không mấy nhẹ nhàng, những giấc mơ đầy ám ảnh phiền muộn quá khứ. Mà làm sao có thể bỏ được? Thôi đành vậy. Chỉ mong sao, khi ta còn bước tới được, thì hãy gìn giữ đôi chân mình, như giữ lửa trên đầu một que diêm. Vì thời gian của chúng ta đã đến hồi khánh tận.
July 22- 2016
