 |
| Vuon cau (Anh tu Internet) |
Vườn cau
của mẹ tôi là một trong những vườn nổi tiếng của xóm. Thật ra vườn không phải
chỉ trồng cau, nhưng còn trồng chen đủ các loại cây ăn trái, vườn sum xuê rậm rạp
đến "con chim sẻ chui cũng không lọt". Thường vườn được chia thành từng
vồng (luống). Hai bên vồng trồng cau, ngay hàng thẳng lối, đứng song song, vươn
lên giữa trời bao la. Dưới mỗi gốc cau, trồng dây trầu, trầu bám vào thân cau
tươi tốt như cái tơi đọt xanh ngắt. Giữa vồng trồng thơm (dứa, khóm), xen kẽ
cây mãng cầu, cây vả, cây đu đủ, cây cam, cây quít... Chuối được trồng vào khoảng
cách giữa hai cây cau. Cuối mỗi vồng trồng một loại cây lưu niên khác nhau như
cây khế ngọt, khế chua, cây ổi, cây mít. Những ngày hè thần tiên của tuổi thơ
tôi là được trèo lên trên cây khế, cây ổi, vừa vói tay hái trái vừa đưa vào miệng
nhai ngồm ngoàm trái khế vừa chín ngọt lịm, trái ổi thơm lừng... và, oai vệ nhất
là được hò hét ban phát ân huệ cho các
chị tôi đang ngửa cổ và khản giọng kêu gào tôi ném trái chín xuống.
Vườn là
nguồn lợi tức sinh sống chính của gia đình. Góa chồng, một mình nuôi năm người
con, mẹ tôi quanh năm quần quật với vườn cau phía trước và mảnh vườn trồng rau
quả phía sau, ngày nắng cũng như ngày mưa, bốn mùa xuân hạ thu đông, năm này
qua năm khác, cuộc sống của mẹ tôi xoay vần với mùa cau, đợt hái lá trầu, buồng
chuối, rổ đu đủ, thúng mãng cầu...sáng sớm gánh ra chợ Mỹ Lợi bán và mua tôm cá
về cho bữa cơm của đàn con. Mùa cau là những ngày rộn rịp vui nhất trong
năm. Cau xóm tôi và cau làng Mỹ Lợi thường
được các chủ vựa cau trên Huế ưa chuộng nên đến giữa mùa hè, khi buồng cau vừa
tròn trái, đặc ruột, mối lái tìm đến mua tận vườn. Sau khi ngả giá xong xuôi với
chủ vườn, con buôn mang theo người trèo cau. Bọn trẻ con trong xóm kéo nhau từ
vườn nhà nầy tới vườn nhà khác, ngẩng cổ reo hò xem các thợ trèo cau búng người
từ đọt cau nầy để chụp được tàu lá cau của cây kế cận, đu mình từ cây nầy qua
cây khác, thoăn thoắt liên tiếp một lần mang ba bốn buồng cau xách vào tay, móc
vào vai rồi tuột một mạch từ đọt cây cau cao mấy thước xuống đất trong nháy mắt.
Không như cau ở vùng Nam Phổ nổi tiếng với
câu đồng dao "con gái Nam Phổ... trèo cau", cây cau xóm tôi, qua nhiều
năm tháng, cao dần, cao dần và chắc đất hết màu mỡ, cây ốm tong, nên bọn trẻ và
con gái trong xóm không ai được phép cho trèo hái cau vì sợ nguy hiểm. Nhìn những
ổ chim "rột rột" đan bằng lá mạ treo trên ngọn lá cau, đung đưa trong
gió, chim mẹ tất tả sà tới sà lui để tha mồi về cho bầy chim con, bọn trẻ thèm
thuồng được leo lên để bắt bầy chim con về nuôi. Bọn trẻ không thể làm được. Bọn
trẻ chỉ chực chờ cơ hội có mấy thợ leo cau, kèo nài cha mẹ năn nỉ họ thuận tay
rựt cho vài ổ chim. Có khi họ đồng ý và có khi họ lắc đầu. Bọn trẻ khi được thì
hí hửng, khi không thì tiu nghỉu...Rồi mùa bán và hái cau rộn rã qua mau, vườn
chỉ còn lại những thân cau đứng thẳng hàng, song song vươn cao trong trời thu
đông, ấp ủ cho những buồng cau khai nở vào mùa xuân năm sau, hương cau thơm tỏa
một vùng xa, phấn cau theo mưa xuân rớt vào tóc, vai và áo mẹ lui cui phân bón
cho cây vườn...
Mẹ tôi
chỉ sống với cau. Xóm cau của tôi có ba người đàn bà góa mang cùng tên Hồng. Mẹ
tôi góa chồng vì ba tôi chết trong chiến tranh. Hai người kia có chồng đi tập kết,
họ ở nhà chờ chồng, nuôi con dại. Cả ba bà góa nầy, dù mới trên dưới bốn mươi,
vẫn được xóm làng nể trọng gọi là "Mụ". Họ là "Hồng cau", mẹ tôi. "Hồng
giá" vì ngoài việc vườn ruộng, thím" Hồng giá" có 3 người con
trai, có người cùng tuổi là bạn học, bạn
chơi, bạn trồng hoa của tôi; thím trồng giá sống đem đi bán ở các chợ. Và
" Hồng ớt" vì thím Hồng ni, vườn nhỏ nên chuyên trồng ớt và buôn ớt
chuyến lên các chợ trên Huế...Mẹ tôi qua đời đã mấy chục năm nay. Hai "Mụ"
Hồng còn lại, sau khi thống nhất đất nước, những người chồng tập kết của họ trở
về, lòng đợi mong thấm đủ buồn vui như số phận của quê hương...
Mẹ tôi
là "Mụ" "Hồng cau" nên mẹ thương cau, quý vườn, biết ơn hoa trái. Mẹ hiểu từng gốc thơm
mới hú trái, từng ngọn trầu héo, từng thân cau bị sâu, còm cõi...Mẹ thường mỗi
ngày hốt lá rụng đổ vào chuồng heo để mỗi năm có được lứa phân chuồng tấp vào mỗi
gốc cau, cây ăn trái. Mùa hè, mẹ thường sai các chị xuống các thửa ruộng ô vừa
ngập nước để nhổ rong. Từng gánh rong tươi đắp thêm vào gốc cây, dằn lên đó một
lớp gốc rạ, biến đất cát bạc màu thêm phân hữu cơ nuôi dưỡng cho cây...Mỗi năm
một lần, mẹ thường thuê người trong xóm vét đất dưới khe, giữa hai vồng cây, để
thêm đất vào cho các gốc cây đã bị mưa xói mòn. Mẹ lui cui việc vườn như không
hề biết mệt. Những lần nghịch ngợm, chạy
đuổi bắt nhau, vô tình làm gãy cành cây, ngọn lá, mẹ quệt mồ hôi trán, nghiêm
khắc nhắc nhở chị em tôi phải biết thương cây, thương trái vì nhờ cây trái mà cả
nhà mới có cơm ăn, áo mặc...
Biết ơn
vườn không phải chỉ bằng lời. Lòng biết ơn rõ nhất là vào dịp Tết Nguyên Đán mỗi
năm. Ba ngày Tết, mẹ bận rộn với rất nhiều lễ cúng Tết. Mẹ gọi đó là lễ tạ. Thường
vào mồng ba Tết, sau khi cúng đưa Ông Bà Tổ Tiên, mẹ thường bày biện lễ cúng Thổ
Thần Đất Đai, cúng Giếng, cúng đống rơm, cúng chuồng heo, những năm còn nuôi
trâu thì cúng chuồng trâu. Nhưng đặc biệt nhất là mẹ chuẩn bị chu đáo cho lễ
cúng vườn. Trong mấy anh chị em, vì là con út, nên tôi thường quấn quít bên mẹ
và lăn xăn được mẹ sai bưng dĩa bánh, chai rượu theo mẹ thiết lập bàn cúng ở vườn.
Thường là chiều tối mồng ba hoặc có năm mẹ chọn ngày trong khoảng từ mồng năm đến
mồng bảy Tết, mẹ thiết đặt một bàn nhỏ ở vồng cau trung tâm vườn. Mẹ bày lên
khay đủ mấy loại mứt tết, bánh in, bánh chưng, bánh tét. Mẹ sắp vàng mã và lên
hương đèn. Áo dài nghiêm trang, mẹ lầm thầm khấn vái rất lâu. Tôi nghe mẹ tạ ơn
cây cau, cây chuối, cây cam,...Mẹ cầu cây xanh tươi, cho thêm nhiều hoa quả vào
năm mới. Mẹ hứa thêm đất, thêm phân cho cây...Tôi đứng vòng tay, mặt mày nghiêm
nghị nghe mẹ chuyện trò với cây. Cuối tuần trà, trước khi đốt vàng mã, mẹ sai
tôi cùng mẹ nắm một xấp vàng mã màu vàng và bạc, cắt thành hình vuông vừa bằng
nửa bàn tay đi dán vào thân các cây cau mỗi vồng. Vì vườn có hơn trăm cây cau,
mẹ chỉ chọn những cây cao lâu năm và những cây cau con vừa được trồng để thay
thế cho cây cau già, sâu gãy vì đợt gió mưa mùa đông. Mẹ nói mẹ đã xin vái những
cây nầy là cây đại diện cho cả vườn cau. Mẹ bưng dĩa hạt ngũ cốc gồm bắp rang, gạo rang, đậu đen đỏ các loại,
nhuộm phẩm xanh đỏ vung vải tứ phương hô
hoán gọi mời chim chóc, sâu bọ, thú hoang và cả oan hồn ma quỷ về hưởng lộc vườn năm mới
và kêu gọi xin đừng phá phách mùa màng hoa quả trong vườn... Cứ đôi ba năm một
lần , mẹ kết hợp Tết vườn với tạ Thần vườn. Những năm tạ lớn như thế, mẹ bày
cúng mâm cơm nhiều món, thêm xôi chè và đốt vàng mã nhiều hơn lễ Tết vườn. Dĩ
nhiên lúc nhỏ, mấy chị em tôi ai cũng nôn nao chờ mong Tết đến vì mẹ cúng tết
nhiều nơi, nhiều lần thì chúng tôi có được nhiều mứt bánh hoa quả và những ngày
vui Tết cứ kéo dài mãi...Mới vừa hết Tết năm ni lại mong Tết năm tới mau đến!...
Sau
1975, mẹ vẫn còn kéo dài lễ Tết vườn thêm đôi ba năm. Rồi mẹ không cúng nữa vì
cả xóm đều phải đưa ruộng đất vào Hợp Tác Xã. Mặc dù vườn cau vẫn còn, nhưng những
lề thói cũ bị coi là mê tín, xã viên được học tập để xây dựng nếp sống văn hóa
mới. Mẹ không vào Hợp Tác Xã vì nại mình tuổi cao, không đủ sức lao động, nhưng
mẹ cũng không còn bỏ công sức để chăm lo vườn tược vì dù cây có cho hoa quả, mẹ
cũng không muốn mang ra chợ bán như xưa. Vườn cau từ đó tàn dần. Một trận bão
vào năm cuối thế kỷ hai mươi đã làm gãy
gần hết những cây cau trong vườn. Mẹ buồn lắm. Đêm đêm mở cửa vườn để hái vài
ngọn lá trầu, trước khi bước vào, như thói quen từ mấy mươi năm qua, mẹ đằng hắng
và nói to "Ngừơi nhà vào vườn" để không làm lay động cây lá hoa quả và
giữ yên lắng trong đêm cho vườn...
 |
Hai cây cau còn sót lại.(Anh gia dinh) |
Trần Đình Sơn Cước
(Chicago tháng
11-2020)
Source: Bai da dang tren tap chi NGON NGU so 11 Xuan Tan Suu 2021
