Nhà thơ, tác giả, kịch tác gia, giáo sư, nhà soạn nhạc và diễn viên Maya
Angelou, là một người phụ nữ Phục hưng hiện đại. Cái chết hôm nay của
bà tại tư gia ở North Carolina đã làm im một tiếng nói trong văn chương
Mỹ. Thông tín viên VOA Faith Lapidus ghi nhận chi tiết về cuộc đời và sự
nghiệp bà Angelou
Sinh ở Saint Louis, trong tiểu bang Missouri, năm 1928, Maya Angelou qua phần lớn thời niên thiếu với bà ở thành phố nhỏ bé Stamps trong tiểu bang Arkansas.
Ðối với những người da đen ở miền nam, những năm đó là một thời của nạn phân biệt chủng tộc và khó khăn kinh tế. Bà nói cái làm cho đời sống có thể chịu đựng được là những chuyện kể, những bài hát và nền văn hóa dân dã truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác. Bà đã có lần mô tả nghệ thuật đã có tác động thần kỳ ra sao tại nhà thờ da đen địa phương của bà.
Bà kể: “Nhà thờ mà tôi theo còn nhỏ hơn bất cứ nơi thờ phượng nào trong thị trấn. Khi tất cả các thành viên đến đó, thì chúng tôi có 32 người trong cả nhà thờ. Tuy nhiên chính ở ngôi nhà thờ này mà tôi học hỏi được nhiều như thế về sức mạnh mà nghệ thuật có thể giúp cho con người vượt qua gần như bất cứ điều gì.”
Sự nghiệp văn chương của bà bắt đầu sau khi nhà văn James Baldwin và các bạn bè khác nghe bà kể những câu chuyện thời thơ ấu và thúc giục bà viết lại những câu chuyện đó. Bà xuất bản tập đầu cuốn tự truyện của bà, mang tựa là, “I Know Why the Caged Bird Sings”- “Tôi biết vì sao con chim trong lồng cất tiếng hót” vào năm 1969. Tiếp theo là 6 tập nữa, cùng với các bài khảo luận, thơ, kịch và truyện phim.
Lời lẽ của bà khích lệ từ học sinh cho đến các vị tổng thống. Bà được mời đọc một bài thơ tại lễ nhậm chức của Tổng thống Bill Clinton vào năm 1993, với những vần thơ sau:
“Nơi đây vào mạch khởi đầu một ngày mới,
Ta có thể ngửng lên và nhìn ra ngoài,
Nhìn vào đôi mắt của người chị em gái,
Nhìn vào gương mặt của người anh em trai
Nhìn vào đất nước và nói một cách đơn thuần, rất đơn thuần với niềm hy vọng
Lời chào buổi sáng”
Ông Nelson Mandela đã đọc bài thơ của bà Angelou, Still I Rise – Tôi vẫn đứng dậy, tại lễ nhậm chức Tổng thống Nam Phi của ông vào năm 1994.
Mặc dù chưa bao giờ vào đại học, bà Angelou đã được trao hơn 30 văn bằng danh dự, cũng như huân chương Nghệ thuật và huân chương Tự do của Tổng thống. Vào cuối tuần này, bà sẽ được trao tăng một giải thưởng của Liên đoàn Bóng chầy về công tác dân quyền của bà. Bà cũng đã phải hủy bỏ việc tham dự buổi lễ vì lý do sức khỏe.
Khi xác nhận cái chết của bà, vào tuổi 86, trường Ðại học Wake Forest, nơi bà dạy học 3 thập niên nay, gọi bà là “một kho tàng quốc gia mà đời sống và những lời chỉ dạy khích lệ hàng triệu người trên khắp thế giới.”
( Nguồn: V.O.A tiếng Việt)
Một bài thơ nổi tiếng tiêu biểu của bà:
I Know Why The Caged Bird Sings
The free bird leaps
on the back of the wind
and floats downstream
till the current ends
and dips his wings
in the orange sun rays
and dares to claim the sky.
But a bird that stalks
down his narrow cage
can seldom see through
his bars of rage
his wings are clipped and
his feet are tied
so he opens his throat to sing.
The caged bird sings
with fearful trill
of the things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom
The free bird thinks of another breeze
and the trade winds soft through the sighing trees
and the fat worms waiting on a dawn-bright lawn
and he names the sky his own.
But a caged bird stands on the grave of dreams
his shadow shouts on a nightmare scream
his wings are clipped and his feet are tied
so he opens his throat to sing
The caged bird sings
with a fearful trill
of things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom.
Chú chim đang bay nhảy tự do
Sinh ở Saint Louis, trong tiểu bang Missouri, năm 1928, Maya Angelou qua phần lớn thời niên thiếu với bà ở thành phố nhỏ bé Stamps trong tiểu bang Arkansas.
Ðối với những người da đen ở miền nam, những năm đó là một thời của nạn phân biệt chủng tộc và khó khăn kinh tế. Bà nói cái làm cho đời sống có thể chịu đựng được là những chuyện kể, những bài hát và nền văn hóa dân dã truyền lại từ thế hệ này qua thế hệ khác. Bà đã có lần mô tả nghệ thuật đã có tác động thần kỳ ra sao tại nhà thờ da đen địa phương của bà.
Bà kể: “Nhà thờ mà tôi theo còn nhỏ hơn bất cứ nơi thờ phượng nào trong thị trấn. Khi tất cả các thành viên đến đó, thì chúng tôi có 32 người trong cả nhà thờ. Tuy nhiên chính ở ngôi nhà thờ này mà tôi học hỏi được nhiều như thế về sức mạnh mà nghệ thuật có thể giúp cho con người vượt qua gần như bất cứ điều gì.”
Sự nghiệp văn chương của bà bắt đầu sau khi nhà văn James Baldwin và các bạn bè khác nghe bà kể những câu chuyện thời thơ ấu và thúc giục bà viết lại những câu chuyện đó. Bà xuất bản tập đầu cuốn tự truyện của bà, mang tựa là, “I Know Why the Caged Bird Sings”- “Tôi biết vì sao con chim trong lồng cất tiếng hót” vào năm 1969. Tiếp theo là 6 tập nữa, cùng với các bài khảo luận, thơ, kịch và truyện phim.
Lời lẽ của bà khích lệ từ học sinh cho đến các vị tổng thống. Bà được mời đọc một bài thơ tại lễ nhậm chức của Tổng thống Bill Clinton vào năm 1993, với những vần thơ sau:
“Nơi đây vào mạch khởi đầu một ngày mới,
Ta có thể ngửng lên và nhìn ra ngoài,
Nhìn vào đôi mắt của người chị em gái,
Nhìn vào gương mặt của người anh em trai
Nhìn vào đất nước và nói một cách đơn thuần, rất đơn thuần với niềm hy vọng
Lời chào buổi sáng”
Ông Nelson Mandela đã đọc bài thơ của bà Angelou, Still I Rise – Tôi vẫn đứng dậy, tại lễ nhậm chức Tổng thống Nam Phi của ông vào năm 1994.
Mặc dù chưa bao giờ vào đại học, bà Angelou đã được trao hơn 30 văn bằng danh dự, cũng như huân chương Nghệ thuật và huân chương Tự do của Tổng thống. Vào cuối tuần này, bà sẽ được trao tăng một giải thưởng của Liên đoàn Bóng chầy về công tác dân quyền của bà. Bà cũng đã phải hủy bỏ việc tham dự buổi lễ vì lý do sức khỏe.
Khi xác nhận cái chết của bà, vào tuổi 86, trường Ðại học Wake Forest, nơi bà dạy học 3 thập niên nay, gọi bà là “một kho tàng quốc gia mà đời sống và những lời chỉ dạy khích lệ hàng triệu người trên khắp thế giới.”
( Nguồn: V.O.A tiếng Việt)
Một bài thơ nổi tiếng tiêu biểu của bà:
I Know Why The Caged Bird Sings
The free bird leaps
on the back of the wind
and floats downstream
till the current ends
and dips his wings
in the orange sun rays
and dares to claim the sky.
But a bird that stalks
down his narrow cage
can seldom see through
his bars of rage
his wings are clipped and
his feet are tied
so he opens his throat to sing.
The caged bird sings
with fearful trill
of the things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom
The free bird thinks of another breeze
and the trade winds soft through the sighing trees
and the fat worms waiting on a dawn-bright lawn
and he names the sky his own.
But a caged bird stands on the grave of dreams
his shadow shouts on a nightmare scream
his wings are clipped and his feet are tied
so he opens his throat to sing
The caged bird sings
with a fearful trill
of things unknown
but longed for still
and his tune is heard
on the distant hill
for the caged bird
sings of freedom.
Maya Angelou
Tôi
biết tại sao con chim nhốt trong lồng vẫn hót
Chú chim đang bay nhảy tự do
lơ lửng lượn qua lượn lại
thi thoảng đôi cánh chú buông lơi
như thách thức cả bầu trời
đang rực rỡ một màu cam
ráng chiều ngập nắng
Nhưng chú chim đâu biết rằng vẫn có kẻ rình mò
nên cuối đường bay, nó
rơi vào lồng chật hẹp
chỉ có thể nhìn đời
qua những chiếc song tre thếp son cay đắng
cánh của nó bị cắt bớt và
chân của nó không còn bay nhảy
nó chỉ còn biết mở cổ họng của mình ra
để hót
Chú chim trong lồng vẫn hót
với nỗi khiếp sợ đang rền rĩ trong cổ họng
có khi bật máu
của những điều chưa biết
nhưng vẫn mong cho
những lời ca của nó được nghe
trên ngọn đồ xa xôi có một chú chim bị cầm tù
trên ngọn đồ xa xôi
có một chú chim
bị cầm tù
đang hát bài ca tự do
vang lên khắp khắp
Chú chim tự do thì tha hồ nghĩ về mây gió
cơn gió mềm mại thổi qua ngọn cây
thành những lời thở dài dịu dàng
rì rào rì rào
và đợi chờ những con sâu múp míp
khi ánh bình minh hé sáng
gọi tên bầu trời: ơ ơi...
như trời xanh kia chỉ riêng
của nó
Nhưng con chim trong lồng đành chịu chết trên ngôi mộ của giấc mơ
hình bóng của nó vẫn kêu thất thanh
như ban ngày ta gặp cơn ác mộng
cánh của nó vẫn bị cắt bớt và chân của nó vẫn nhảy loi choi
những bước chân tù túng
cái đập cánh tuyệt vọng
do đó nó đã phải mở to cổ họng của mình
để hót
Con chim trong lồng vẫn hót
những lời ca bật máu cuống họng
những lời ca rền rĩ, run sợ
của những điều chưa biết
nhưng vẫn mong cho
giai điệu của nó được nghe
giai điệu của nó
được nghe
nghe
nghe
trên ngọn đồi xa xôi
có chú chim trong lồng
vẫn ca hát tự do
đến chết
(Bản dịch của Lê Vĩnh Tài. Nguồn Tienve.org)
(Bản dịch của Lê Vĩnh Tài. Nguồn Tienve.org)
