Nhân vụ các blogger Hồng Lê Thọ, Nguyễn Quang Lập bị bắt mấy ngày gần đây, điểm qua một vài khuôn mặt các nhà báo, blogger bị đàn áp, tù đày trong những năm qua.
Hai vụ bắt blogger trong tuần qua nhắc lại : ở Việt Nam, dù là một nước hoà bình từ nhiều thập kỉ nay, nghề viết lách (nhà văn, nhà báo, blogger) vẫn là một nghề nhiều nguy hiểm. Công cụ đàn áp người viết thì nhiều, nhưng nổi bật phải kể đến Điều 258 của Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi năm 2009 (dưới đây sẽ gọi tắt là "điều 258").
Điều
này
đề ra « tội
lợi dụng các quyền tự do dân chủ
xâm phạm lợi ích của Nhà nước,
quyền, lợi ích hợp pháp của tổ
chức, công dân ».
Khung hình phạt của nó là « phạt
cảnh cáo, cải tạo không giam giữ
đến ba năm hoặc phạt tù từ
sáu tháng đến ba năm, trong trường
hợp nghiêm trọng thì bị phạt tù
từ hai năm đến bảy năm ».
Với
cách viết mơ hồ, chung chung, đi ngược
hẳn các nguyên tắc luật pháp
thông thường đòi hỏi sự rõ
ràng, phân minh, điều 258 hiển nhiên
chỉ giao quyền cho Nhà nước « xử »
những người công khai phản kháng
những chính sách, hành xử, của
Nhà nước và đảng cầm quyền
(từ « tổ
chức »
trong tội danh). Ngay cả từ « công
dân » ở đây cũng chỉ có
thể - và đã xảy ra một lần
– là một công dân « bình
đẳng hơn những (công dân) khác »,
theo cách nói của George Orwell trong Trại
Súc vật, nói cách khác, là
những công dân có chức có quyền
ở một cấp « không nhỏ ».
Các trường hợp « xâm phạm
lợi ích » của phó thường
dân (xin lỗi, « công dân »)
khác dĩ nhiên thuộc phạm vi của
Luật dân sự, Nhà nước chẳng
hơi đâu mà hình sự hoá
chuyện ông X « xâm phạm lợi
ích » của bà Y nếu bà này
không thuộc bộ máy. Mục tiêu ở
đây « cao » hơn : bóp
nghẹt mọi đòi hỏi tự do ngôn
luận, tự do báo chí.
Một
khía cạnh nữa, tuy kỹ thuật nhưng
cho thấy rõ hơn mục tiêu bóp
nghẹt đó. Lần giở lại những
thông tin được đưa ra trong các
vụ bắt bớ vì điều 258, người
ta thấy toàn là các vụ « bắt
khẩn cấp », như thể những
người bị bắt chuẩn bị bỏ
trốn hoặc mới có hành động
gì nguy hiểm, phải ngăn chặn ngay,
nhưng cơ quan điều tra
lại chẳng hề
đưa ra được chứng cớ nào
để chứng minh hai khả năng ấy –
kể cả những « chứng cớ »
nguỵ tạo như kiểu « hai bao cao su
đã qua sử dụng » trong vụ Cù
Huy Hà Vũ ! Mới đây, trong hai vụ
bắt các blogger Hồng Lê Thọ và
Quê Choa Nguyễn Quang Lập, công an còn
sáng tạo ra khái niệm « bắt
quả tang (đang không làm gì !) ».
Nói theo ngôn ngữ của công an :
không có thủ đoạn hèn hạ
nào mà « chúng tao » không
dám làm, bắt là bắt thôi, đừng
ai hỏi vì sao, vô ích.
Ai
là đối tượng mà điều
258 nhắm tới ?
Trong
một lần trả lời phỏng vấn của
báo Người Việt (California) tháng 8
năm 2013, nhà báo – blogger Phạm Đoan
Trang cũng nhấn mạnh mục tiêu nói
trên : « Điều
258 đặc biệt được chính quyền
sử dụng để bắt nhà báo ».
« Nhà báo » ở đây
dĩ nhiên không chỉ là những người
viết cho các báo chí chính thống,
mà cả những blogger (những người
viết blog), nhất là từ những năm
cuối thập kỷ 2000 – 2010, khi việc sử
dụng Internet lan rộng ở Việt Nam.
Chị nói
thêm : « Trong
điều kiện Việt Nam thì việc làm
thống kê là bất khả thi, vì rất
có thể là đã có nhiều
người bị bắt vì Điều 258 mà
dư luận không biết ». Tuy
nhiên, trong một
bài viết chung với luật sư Trịnh
Hữu Long trên Mạng
lưới blogger Việt Nam, tác giả nêu
lên con số « ít
nhất 32 người từ 2006 tới nay »
đã bị bắt theo điều này, kể
cả một số người mà công an
« cứ bắt cái đã »,
nếu cần thì đổi tội danh sau !
Trong
điều kiện đó, những vụ việc
mà chúng tôi nêu ra dưới đây
dĩ nhiên chỉ có giá trị như
những ví dụ điển hình, và
không thể được coi như toàn
bộ hồ sơ các vụ bắt bớ vì
điều 258 này. Lại càng không
phải toàn bộ hồ sơ những vụ
bắt bớ các nhà báo và
blogger, dưới những tội danh khác cũng
mơ hồ như tội « lợi dụng
tự do, dân chủ » : tội « tuyên
truyền chống Nhà nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam »
(điều 88 Luật Hình sự) hay « phá
hoại chính sách đoàn kết »
(điều 87), hoặc nặng hơn, tội
« hoạt động nhằm lật đổ
chính quyền » (điều 79) v.v.
Những
người đã được trả tự
do, sau thời gian tạm giam hoặc đã hết
hạn tù
Tháng
5 năm 2008, hai nhà báo Nguyễn Việt
Chiến (Thanh Niên) và Nguyễn Văn Hải
(Tuổi Trẻ) bị bắt về tội “lợi
dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi
hành công vụ” liên quan tới vụ
PMU18, nhưng rút cục đã bị truy
tố ra toà về tội « lợi dụng
tự do, dân chủ… » (điều
258). Trong phiên toà ngày 15.10.2008, Nguyễn
Việt Chiến bị kết án 2 năm tù
giam (ông được trả tự do trước
thời hạn, vào ngày 15.1.2009), còn
Nguyễn Văn Hải bị kết án 24 tháng
tù treo và được trả tự do
ngay tại toà.
Ngày
13 tháng 6.2013, nhà báo – blogger
Phạm Viết Đào bị « bắt
khẩn cấp » vì điều 258, các
blog của ông bị xoá hết, và
ngày 19.3.2014 ông bị toà án Hà
Nội kết án 15 tháng tù (địa
chỉ chúng tôi đưa đây là
blog mới, sau khi ông được trả tự
do ngày 13.9.2014).
Điếu
Cày Nguyễn Văn Hải là một trường
hợp đặc biệt. Ông bị bắt
ngày ngày 20.4.2008 và bị đưa ra
toà về tội « trốn thuế »,
nhưng ai cũng biết tội danh chính của
ông là tham gia thành lập Câu
lạc
bộ Nhà báo Tự do (vào tháng
9.2007). Bị kết án 30 tháng tù (tính
từ ngày bị bắt), ông chờ đợi
được trả tự do sau khi mãn hạn
vào ngày 20.10.2010, nhưng lại bị giữ
trong tù để « điều tra thêm »
về các hành vi tuyên truyền chống
nhà nước (điều 88), và bị
đem ra xử vào tháng 9.2012 về tội
danh này (sau gần 2 năm giam giữ không có cơ sở pháp lý nào, và không
cho gia đình bất kỳ thông tin nào), cùng với hai người bạn
trong Câu lạc bộ Nhà báo Tự do
là các blogger Tạ Phong Tần và Phan
Thanh Hải. Trong phiên toà xử tội phạm
rất nghiêm trọng đó (nhưng lại diễn ra
lúi xùi chỉ trong một ngày, gia đình
người thân đều không được
tham dự), ông bị kết án 12 năm tù,
bà Tạ Thị Phong Tần 10 năm và
ông Phan Thanh Hải 4 năm tù. Ngày
21.10 vừa qua, nhà cầm quyền Hà Nội
bất ngờ « trả tự do »
cho ông, nhưng lại dẫn ông ra thẳng sân bay đưa sang Los
Angeles (không
phải với lý do « đoàn tụ
gia đình » vì ông không có
thân thích ở đây).
Cuối
tháng 8 năm 2009, các blogger Bùi Thanh
Hiếu (blog Người
Buôn Gió, tác
giả những bài viết mang tên « Đại
vệ Chí dị »), Phạm Đoan
Trang (lúc đó là nhà báo
VietnamNet, blog Trang The Ridiculous, nay là Đoan
Trang), Nguyễn Ngọc Như Quỳnh (blog « Mẹ
Nấm ») cùng bị bắt trong vụ
in áo thung « Hoàng Sa – Trường
Sa là của Việt Nam ». Cả ba được
trả tự do sau khi hết hạn tạm giam (9
ngày), nhưng tiếp tục bị quấy
nhiễu nhiều lần sau đó. Người
Buôn Gió hiện đã được
sang Đức khi có lời mời của thị
trưởng Weimar. Phạm Đoan Trang đang học tiến sĩ ở
Mỹ.
Nhà
báo Lê Nguyễn Hương Trà, nổi
tiếng hơn với blog Cô
gái Đồ
Long bị bắt khẩn cấp ngày 26.10.2010
cũng về tội « lợi dụng tự
do, dân chủ » nhưng người ta
mau chóng được biết là trong
trường hợp này điều 258 đã
được viện ra do một bài blog
« liên quan tới
diễn viên múa
Linh Nga và người chồng tương lai
là Nguyễn Khánh Trọng, con trai của
Nguyễn Khánh Toàn, thượng tướng
công an, thứ trưởng Bộ Công an ».
Có lẽ đây là trường hợp là duy nhất mà người
bị buộc tội vi phạm điều 258 vì đã
« xâm phạm lợi ích »
của một cá nhân (chữ « công
dân » trong tội danh, như đã
nói trên). Xem bài
của Phong Quang trên mặt báo này.
Cô gái Đồ Long được tại
ngoại ngày 20.1.2011, sau gần ba tháng bị
giam cầm, rồi được « miễn
truy cứu hình sự » ngày
8.4.2011.
Gần
đây hơn, vụ
nhà báo Phạm
Chí Dũng bị bắt ngày 17.7.2012 vì
bị tình nghi có « hoạt động
lật đổ » (ông bị nghi ngờ
là đứng sau trang mạng « Quan làm
báo » rất nổi đình đám
lúc đó), tội rất nghiêm trọng
có khung hình phạt lên đến án
tử hình, nhưng chỉ bị tạm giam
tới đúng khi hết thời hạn (4
tháng) thì được tha. Hiện nay,
ông đã cũng với một vài
người cùng chính kiến thành lập
Hội nhà báo độc lập và
trang mạng Việt Nam thời
báo.
Những
người hiện còn bị giam cầm
Trước hết, cần
nhắc lại, trong vụ Câu lạc bộ các
Nhà báo tự do, tuy Điếu Cày
Nguyễn Văn Hải đã được
ra khỏi tù và bị đưa thẳng
sang Mỹ, hai người bạn của ông là bà Tạ Thị Phong Tần và ông Phan Thanh
Hải vẫn còn bị tù đày dài hạn vì một bản án vô nhân, có mục đích trấn
áp những người quyết tâm đòi tự do báo chí.
Gần
như cùng thời gian với vụ Phạm
Viết Đào, ngày 26.5.2013 công an Đà
Nẵng đã phối hợp với Cơ quan
An ninh điều tra thuộc bộ Công an tiến
hành bắt blogger Trương Duy Nhất, chủ
blog Một góc nhìn
khác (hiện đã bị khoá).
Diễn Đàn đã đưa tin
này
trong mục Thấy
trên mạng, với đường dẫn
về nhiều bài viết, bình luận
của giới nhà báo « lề
trái » trong và ngoài nước.
Ngày 4.3.2014, sau gần 10 tháng « tạm
giam », ông mới được đưa
ra xử tại toà án Đà Nẵng,
và bị kết án 2 năm tù. Do không
nhận tội, và kháng án, ông
được đưa ra một phiên toà
phúc thẩm ngày 26.6.2014, và bị toà
này xử y án hai năm.
Tù
nhân 258 nổi tiếng nhất dĩ nhiên
là Nguyễn Hữu Vinh, biệt danh Anh Ba Sàm,
từ tên của trang mạng
thông tin hàng đầu ở Việt Nam,
mà anh là người sáng lập và
điều hành cho tới gần đây.
Nổi tiếng không phải vì anh là
con một vị lão thành cách mạng
(ông Nguyễn Hữu Khiếu, nguyên bộ
trưởng Bộ Lao động – 1965-1974,
nguyên đại sứ Việt Nam Dân chủ
Cộng hoà tại Liên Xô), mà chính
vì trang mạng Ba Sàm (thành lập
vào tháng 9.2007, đã nhiều lần
bị đánh sập !), đi đầu
trong các hoạt động mở rộng thông
tin chính trị - xã hội đến đông
đảo người dân, vượt qua các kiểm duyệt, cấm kỵ của đảng (với châm ngôn
"Phá vòng nô lệ"), được cộng
đồng công nhận « gần
như là một biểu tượng của
cuộc đấu tranh của các blogger vì
quyền tự do ngôn luận, tự do biểu
đạt »
(lời nhà báo Phạm Đoan Trang, trả
lời đài RFI ngày 19.7.2014). Anh bị
bắt ngày 5.5.2014 cùng với một cộng
tác viên, bà Nguyễn Thị Minh Thuý.
Sau khi anh bị bắt, đã
có 51 người đồng ký tên vào
Yêu cầu trả tự do cho Nguyễn Hữu
Vinh, trong đó có giáo sư Chu Hảo,
tiến sĩ Lê Đăng Doanh, tiến sĩ
Nguyễn Quang A, tiến sĩ Hà Sĩ Phu…
Yêu cầu này được gửi đích
danh cho ông bộ trưởng Công an Trần
Đại Quang. Ngày 30/10/2014, tức là gần
6 tháng sau khi bắt giam đối tượng,
Cơ quan An ninh điều tra mới đưa ra Bản
kết luận điều tra vụ án
"Nguyễn
Hữu Vinh cùng đồng bọn lợi dụng
các quyền tự do dân chủ xâm phạm
lợi ích của Nhà nước, quyền,
lợi ích hợp pháp của tổ chức,
công dân".
Nhân dịp này, giáo sư Hoàng
Xuân Phú đã viết một bài
dài vạch ra rất nhiều sai
phạm về tố tụng trong vụ án.
Kinh nghiệm cho thấy « Toà án
nhân dân » chưa bao giờ biết
nhận sai trong các cáo trạng của
mình, cụ thể Anh Ba Sàm và chị
Nguyễn Thị Minh Thuý sẽ bị kết
án như thế nào, người ta vẫn
phải đợi…
Cũng
như, còn phải đợi không biết
tới bao giờ các blogger bị bắt đầu
tháng này, các blogger Hồng Lê Thọ
và Nguyễn Quang Lập mới được/bị
đem ra xử, và bị kết án như
thế nào. « 9
ngày, nếu không thấy về thì
chắc khoảng 3 năm
» như lời Bọ Lập trấn an vợ
khi bị bắt, hay hơn nữa ?
Một
câu hỏi khác không thể không đặt
ra : sau Bọ Lập rồi tới ai ?
Trong
bài trả
lời phỏng vấn của BBC
ngày 6.12, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo
cho rằng sau
các vụ bắt bớ blogger này, có
thể có thêm nhiều người khác
'bị bắt' dù ông không đoán
được ai có thể là 'mục
tiêu' tiếp theo.
Nhưng, ông cũng cho rằng mặc dù có
các vụ bắt bớ gần đây, sẽ
không có chuyện giới blogger, phản
biện và các nhà hoạt động
bị 'trùng xuống' hoặc 'chùn tay'.
"Tôi
nghĩ cũng chẳng ai chùn vì vụ
này.", ông nói.
Và đó
là điều chính quyền sẽ thấy,
rất nhanh. Đừng nghĩ bắt « vài
tên đầu sỏ » là xong chuyện.
Thời Internet, hơn bao giờ hết, Dân mới
là chính. Mà dân thì ở khắp
nơi, không dễ « tổ chức »,
nhưng cũng không dễ đè bẹp
đâu, các vị ạ.
HÒA VÂN
Nguồn : diendan.org
